Mąż mi pomoże. I ks. Twardowski. Bo jestem pewna, że „Serce za serce, czyli to znaczy kochać" i inne tomiki autorstwa księdza-poety będziemy czytać wspólnie z Ignasiem.84% Wyobraź sobie, że Eliza zdecydowała się opuścić dom rodzinny - napisz list pożegnalny do ojca. 84% Wyobraź sobie, że wznosisz się na skrzydłach.

Jan Twardowski (1915- 2006), ksiądz katolicki, poeta, kaznodzieja. Jan Twardowski - biografia skrócona Jan Twardowski urodził się i wychował w Warszawie. W latach 1933-1935 był jednym z redaktorów pisma młodzieży gimnazjalnej „Kuźnia Młodych”. Debiut poetycki miał miejsce w roku 1933. Pierwsze utwory, zwłaszcza zawarte w zbiorze Powrót Andersena z roku 1937 były podobne do poezji Skamandrytów. W roku 1937 Twardowski rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim, przerwane ze względu na napaść III Rzeszy na Polskę we wrześniu roku 1939. Podczas okupacji kształcił się na tajnym kursie warszawskiego Seminarium Duchownego. Angażował się w pracę konspiracyjną, a po 1 sierpnia 1944 przyłączył się do oddziałów Armii Krajowej walczących w Powstaniu Warszawskim. W roku 1947 ukończył przerwane w r. 1939 studia filologiczne oraz seminarium kapłańskie. Święcenia przyjął w roku 1948; pierwszym miejscem posługi była wiejska parafia w Żbikowie na Mazowszu, od roku 1953 Twardowski znów przebywał w Warszawie. Sześć lat później został rektorem kościoła Sióstr Wizytek. Uznanie jako poeta Jan Twardowski zyskiwał stosunkowo wolno, najpierw w kręgu czytelników „Tygodnika Powszechnego” (wiersze ukazywały się w l. 1946-1952 oraz od r. 1957) oraz wśród literatów i pisarzy związanych blisko z Kościołem ( wydany przy wsparciu Jerzego Zawieyskiego zbiór Wiersze z r. 1959). Z czasem liryka autora Zeszytu w kratkę stawała się popularna i ceniona nie tylko w szerokich kręgach czytelniczych, lecz i wśród krytyków o różnych światopoglądach. Na przełomie XX i XXI wieku Jan Twardowski należał do najwyżej cenionych i najchętniej czytanych polskich poetów. Począwszy od tomików Znaki ufności z r. 1970, Poezji wybranych wydanych w r. 1979 oraz Niebieskich okularów (1980), ukazują się kolejne wznowienia i wybory, np. Nie przyszedłem pana nawracać. Wiersze 1945-1985, które w latach 1989-1998 doczekało się aż jedenastu wydań. W roku 1990 wyszedł zbiór Sumienie ruszyło i nowe wiersze, trzy lata później Wiersze, następnie Spieszmy się kochać ludzi (1994, kolejne wydanie 1999), Trzeba iść dalej czyli spacer biedronki. Wiersze wszystkie 1981-1993, wydane w r. 1994 oraz Miłość za Bóg zapłać (również 1994) i Jak tęcza, co sobą nie zajmuje miejsca z r. 1997. Ksiądz Jan Twardowski otrzymał liczne nagrody: ministra kultury i sztuki za twórczość literacką (1997), Nagrodę imienia Brata Alberta (1978), polskiego Pen Clubu im. Roberta Gravesa, przyznaną w r. 1980, Nagrodę im. Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego (1983). Ponadto, w r. 1995 Twardowskiemu przyznano Nagrodę im. Franciszka Karpińskiego, zaś rok później im. Władysława Reymonta i ks. Jana Pasierba. W roku 1999 został doktorem honoris causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego a także otrzymał przyznawaną przez Stowarzyszenie Wydawców Katolickich Nagrodę Złotego Feniksa. Wiersze religijne Twardowskiego dystansują się od typowych, zastanych konwencji poezji dewocyjnej oraz od racjonalistycznych spekulacji teologicznych. Liryka przybiera zwykle formę osobistego wyznania, rozmowy oraz modlitwy (por. dzieła św. Augustyna). Twórczość staje się przekazem wiary, które wyrasta z doświadczeń gromadzonych przez Pisarza w związku z posługą kapłańską, nie tylko na ambonie i w konfesjonale. Z katechizacją wiążą się często wznawiane „rozmowy z dziećmi i nie tylko z dziećmi”, poruszające kwestie modlitwy i wiary ( Zeszyt w kratkę z r. 1973, Patyki i patyczki (1987), Najnowszy zeszyt w kratkę z r. 1997). Poszczególne liryki wyrażają postawę ufną i otwartą (perspektywa dziecka, franciszkanizm), są przy tym wyczulone na specyfikę mentalności człowieka współczesnego, racjonalnego w modernistycznym sensie, na pozór konsekwentnie rozmijającego się z wiarą i wszelką ortodoksją, lecz w głębi serca, instynktownie odczuwającego jej głód (człowiek z natury otwarty na Boga – capax Dei). Zwraca uwagę solidarność z cierpieniem i ułomnością połączona z fascynacją pełnią i różnorodnością życia, stworzonego przez Boga – źródło doskonałego piękna. Charakterystyczne dla utworów Jana Twardowskiego jest łączenie liryzmu z tonacją żartobliwą i autoironiczną, konkret obrazowy (np. świat fauny i flory) oraz kolokwializmy. Towarzyszy temu refleksja etyczna i filozoficzna, ujmowana w zwięzłe formuły, nasuwające na myśl aforystykę i apoftegmaty. Twórczość autora Niebieskich okularów nie jest związana z żadnym współczesnym nurtem poetyckim. Dają się dostrzec podobieństwa do mistyki dawnej Hiszpanii (np. Jan od Krzyża) oraz polskiego baroku ( Morsztyn, Józef Baka, M. Sęp-Szarzyński). Oprócz wierszy ukazały się również Homilie na niedziele i święta („Miesięcznik Archidiecezji Gnieźnieńskiej”, 1-12/ 1996), komentarze do Ewangelii Wszędy pełno Ciebie z r. 1991, zbiory anegdot Niecodziennik oraz Niecodziennik wtóry (odpowiednio 1991 i 1995) a także poświęcone pisarzom wspomnienia Rozmowy pod modrzewiem r. 1999, opracowane przez ks. Waldemara Wojdeckiego. Liryka Jana Twardowskiego doczekała się przekładów na kilkanaście języków, osobne wybory ukazały się w Niemczech. Ksiądz Jan Twardowski: najwyższa mądrość – czuć się dzieckiem Boga Przed wojną Jan Jakub Twardowski przyszedł na świat 1 czerwca roku 1915 w Warszawie, przy ulicy Koszykowej 20 (kamienica przetrwała wojnę, chociaż po roku 1945 z fasady skuto neorenesansowe ozdoby. 20 lipca tego samego roku, zatem aż trzy tygodnie od dnia narodzin, chłopczyk przyjął chrzest w kościele św. Aleksandra na Placu Trzech Krzyży. Ojciec, Jan Twardowski (1881-1945), całe życie był związany z koleją. Po zakończeniu I wojny światowej pracował jako zawiadowca zakładów parowozowych Warszawa Główna, w roku 1932 awansował na stanowisko kierownika Działu Napraw Wagonów Osobowych w warsztatach kolejowych w Pruszkowie – Żbikowie. W roku 1936 został radcą w Ministerstwie Komunikacji. Był bardzo oddany rodzinie, wręcz zakochany w swych dzieciach. Miał jednak i specyficzne nawyki. Syn wspominał, że gdy po powrocie z pracy Jan senior musiał długo czekać na posiłek, miał w zwyczaju bębnić dłońmi w blat stołu. Nie wolno było w jego obecności sprzątać i gotować a nawet cerować i szyć (M. Grzebałkowska, Ksiądz Paradoks…, s. 38-39). Chętnie zabierał dzieci na ukochane Powązki, odwiedzając groby rodziny i znajomych; powtarzał, że cmentarz uczy kontaktów z dawnymi ludźmi (…) pamiętał o wszystkich rocznicach (ibidem). W piątki zabierał rodzinę do Filharmonii, a w niedzielę do Wilanowa, Łazienek lub do Zamku Królewskiego. Chodził z dziećmi na wystawy malarstwa w Zachęcie. Pobożny ojciec i mąż, służył do mszy niemal do końca życia, w sierpniu 1941 roku, gdy jedna z jego córek, Lucyna, wychodziła za mąż za Czesława Knychowieckiego (ibidem). Matka Pisarza, Aniela z Konderskich (1890-1971), była absolwentką znanej w Warszawie pensji dla panien należącej do powieściopisarki i patriotki Jadwigi Teresy Papi. W niewielkich klasach dziewczęta uczyły się trochę historii, geografii i literatury rosyjskiej. Nie korzystały z podręczników, lecz prowadziły notatki opracowywane z nauczycielami [taką tendencje można chyba dostrzec wśród pilnych uczennic i dziś – Oprócz matematyki, malarstwa i biologii, mocno okrojonej z powodu skromności panien, [uczyły się] haftu, kroju i szycia, [zatem zajęć właściwych szacownym żonom i matkom – (M. Grzebałkowska, Ksiądz…, s. 35). Aniela wyszła za mąż w wieku 20 lat, nie pracowała zarobkowo, całą energię poświęcając czwórce dzieci i prowadzeniu domu. Po latach syn pisał, że ręce matki były dobre jak szafirek po deszczu / jak czajki towarzyskie, to właśnie one przyniosły go na świat/ kołysały/ ustawiły na podłodze/ sadzały na stołku (…). Czy matka przyszłego kapłana myślała o studiach? Co prawda sześć klas pensji dawało wykształcenie analogiczne do gimnazjalnego, jednak nie pozwalało na zdawanie tzw. męskiej matury, koniecznej do zapisania się na uczelnię. Wiemy, że studiowali bracia: jeden z nich został prawnikiem, drugi kierował bankiem (ibidem). Przyszły poeta miał dwie starsze siostry: urodzoną w roku 1911 Halinę i Lucynę (ur. 1912) oraz jedną młodszą, urodzoną w roku 1920 Marię. Jego rodzinę można określić jako przedstawicieli pobożnej inteligencji, żyjących w myśl zasad moralności katolickiej, niezwiązanej bliżej z żadną partią polityczną, sympatyzującą z piłsudczykami. Po wybuchu pierwszej wojny światowej, wobec postępów armii niemieckiej, rosyjska administracja kolei zdecydowała o przymusowej ewakuacji rodzin kolejarzy, zatem i rodziny Twardowskich, ze stolicy Królestwa Kongresowego w głąb Imperium. Do Polski udało się powrócić dopiero po trzech latach, 13 lipca 1918 roku, zatem już po pokoju brzeskim i wybuchu rewolucji październikowej. Twardowscy przeżyli we względnym spokoju nie tylko wojnę z Rosją bolszewicką, lecz również obronę Warszawy w roku 1939, okupację i hekatombę Powstania. W roku 1922 Jan Jakub zaczął uczęszczać do szkoły podstawowej, zaś w roku 1927 został uczniem klasy matematyczno-przyrodniczej II Państwowego Gimnazjum Męskiego im. Tadeusza Czackiego. Była to jedna z najstarszych szkół w stolicy, powstała w roku 1876 jako sześcioklasowa szkoła realna, utworzona przez Urząd Starszych Zgromadzenia Kupców Miasta Warszawy. W roku 1910 zaczęła w niej działać pierwsza w naszym kraju drużyna harcerska imienia Szymona Konarskiego. Szkołę upaństwowiono już w roku 1918. Siedziba Gimnazjum znajdowała się przy ul. Kapucyńskiej 21 (szkoła realna mieściła się przy Złotej, następnie Składowej). W okresie okupacji prowadzono tajne nauczanie. Dyrektorem szkoły w l. 1927-1950 był pochodzący z Kresów Wschodnich Eugeniusz Sopoćko. Być może pewien wpływ na wybór szkoły miało czesne, kilkakrotnie niższe niż w szkołach prywatnych. Od roku 1933 do 1935 Jan junior należał do grona kolegów redagujących wspólnie pismo młodzieży gimnazjalnej „Kuźnia Młodych”. Pełnił obowiązki redaktora działu literackiego. Właśnie na łamach „Kuźni” debiutował jako poeta i prozaik. Duże znaczenie miał prowadzony przezeń „Poradnik Literacki”, w którym recenzował i pouczał, często bardzo lapidarnie i nieco ironiczne, lecz szczerze i z humorem, młodych adeptów pióra, nadsyłających swe juwenilia do oceny i ewentualnej publikacji (zob. cytaty: M. Grzebałkowska, Ksiądz…, s. 66-68). W piśmie uczniów Gimnazjum Czackiego ukazywały się ponadto jego recenzje i wywiady. W roku 1935 nakładem „Kuźni Młodych” wydano Antologię współczesnej poezji szkolnej, w której znalazły się trzy poezje autorstwa przyszłego kapłana. W szkole Jan Twardowski poznał wielu uzdolnionych kolegów, Kazimierza Brandysa i Tadeusza Różewicza oraz pisarza, tłumacza i wydawcę Pawła Hertza a także teoretyka i krytyka teatru, znawcę Szekspira Jana Kotta. Egzamin dojrzałości zdał w roku 1936, zatem w wieku 21 lat. Niewiele potem ukazał się pierwszy zbiór wierszy: nawiązujący do poetyki Skamandrytów Powrót Andersena (1937, nakładem warszawskiej Księgarni F. Hoesicka). Niebawem rozpoczęły się też studia polonistyczne na stołecznym uniwersytecie. Mimo uzyskania absolutorium (zdania wszystkich egzaminów wymaganych programem studiów) Twardowski nie zdążył ukończyć studiów przed wybuchem wojny. Sprawa musiała poczekać aż do obrony magisterium w roku 1947. Warto zaznaczyć, że w roku 1938 poznał Janusza Korczaka. Gościł w zakładzie opiekuńczym na Krochmalnej, dyskutując o pedagogice i literaturze dla najmłodszych. Po latach Twardowski wspominał, że dzięki żydowskiemu wychowawcy nauczył się, że wszystko trzeba dzieciom opowiadać ze szczegółami, nazywać świat po imieniu, nie ogólnikami. Zauważał też, że właśnie dlatego konsekwentnie wprowadza do swych utworów rozmaite szczegóły, które studiował [w latach gimnazjum] w biologii, w botanice. Tamto spotkanie [z Korczakiem w r. 1938] było niezwykłe. (Autobiografia, t. I, s. 107 za: Drozdowski, Ksiądz…, s. 23). Czas nauki, walki i pracy W czasie okupacji niemieckiej zaginął cały, bardzo mały - ledwie 40 egzemplarzy - nakład Powrotu Andersena. Jak pisze Małgorzata Olszewska, Jan Twardowski nie należał formalnie do Armii Krajowej, jednakże z pewnością angażował się chętnie w działalność konspiracyjną. Nie budzi też wątpliwości, iż walczył właśnie u boku żołnierzy AK w Powstaniu, na Woli (por. wiersze Piosenka i Matka boska Powstańcza). Wojna i barbarzyństwo III Rzeszy ( zniszczenie domu rodzinnego Pisarza) przyczyniły się w znacznym stopniu do podjęcia decyzji o kapłaństwie. Odkrycie powołania miało miejsce w roku 1943, postanowienie okrzepło w związku z przeżyciami z roku 1944. Po latach Jan Twardowski wspominał, że przed 1939 rokiem Kościół wydawał się ciasny. Raziła go nietolerancja względem niektórych mniejszości narodowych (chodzi zapewne przede wszystkim o Żydów, żydowskie pochodzenie miało wielu nauczycieli i kolegów Pisarza). Podkreślał, że w czasie okupacji (…) spotykał się z księżmi przerażonymi losem Żydów, którzy chcieli im pomagać [widać tu istotową różnicę między uprzedzeniami i antyjudaizmem chrześcijan (nie będącym w żadnym razie składnikiem nauczania Kościoła) a wyrosłym z darwinizmu i eugeniki rasistowskim antysemityzmem narodowego socjalizmu Hitlera Wojna sprawiła, że Twardowski zbliżył się do Kościoła, czuł się cały czas tak, jakby stał w obliczu śmierci. (…) Myśl o śmierci rozbudziła [go] duchowo, a równocześnie oddaliła chęć zakładania domu. (Autobiografia, t. I, s. 175 za: Drozdowski, Ksiądz…, s. 24). Po kapitulacji Powstania Warszawskiego 2 października 1944 roku rodzina Twardowskich trafiła do obozu przejściowego w Pruszkowie (Dulag 121). Janowi udało się uciec z pociągu wiozącego Polaków na roboty albo do obozów koncentracyjnych. Było to pod Częstochową. Stamtąd przyszły kleryk przedostał się na Kielecczyznę, by w sierpniu roku 1945 ostatecznie powrócić do swego miasta. Okazało się, że z kamienicy, w której spędził lata młodości zostały ruiny. Rodzice zamieszkali w Katowicach. Jeszcze w marcu roku 1945, zatem przed zakończeniem wojny (trwały walki w Niemczech, oblężenie Berlina), Jan Twardowski rozpoczął naukę w warszawskim Seminarium Duchownym, działającym aż do odbudowania w sierpniu 1945 roku jego siedziby w podwarszawskim Czubinie. Kształcił się tam z przerwami przez trzy lata, by 4 lipca roku 1948 przyjąć święcenia kapłańskie. Równolegle zdobył tytuł zawodowy magistra filologii polskiej; praca magisterska dotyczyła Godziny myśli. Tuż po zakończeniu formacji seminaryjnej przybył do parafii w położonym pod Pruszkowem Żbikowie (obecnie dzielnica Pruszkowa, do roku 1916 samodzielna wieś). Posługiwał tam jako wikary przez trzy lata, zajmując się nauką religii dzieci upośledzonych w tamtejszej Państwowej Szkole Specjalnej oraz w Państwowym Domu Dziecka w pobliskiej wsi Koszajec. Poetyckim upamiętnieniem tych lat były elegijne utwory Do moich uczniów oraz Pożegnanie wiejskiej parafii. Pod koniec roku 1945 powrócił do publikowania poezji, które ukazywały się w „Tygodniku Powszechnym”. Właśnie ludzie związani z tym pismem i wydawnictwem Znak, mimo utrudnień tworzonych przez PZPR i cenzurę, zabiegali przez cały okres PRL o wydawanie utworów Jana Twardowskiego w formie samodzielnych tomików. Szczególną rolę odgrywała redaktor Józefa Hennelowa. Poeta współpracował również z „Więzią”, „Odrą” oraz „Przeglądem Katolickim”. W roku 1952 rozpoczęła się posługa w Warszawie: najpierw w położonym na Żoliborzu kościele św. Stanisława Kostki, potem w parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy na Saskiej Kępie oraz przy parafii Wszystkich Świętych przy Placu Grzybowskim. Rok 1959 przyniósł pierwszy po ponad dwóch dekadach zbiór Wiersze, określany często mianem „powtórnego debiutu”. Tomik ukazał się w skromnej formie, w jednym „składanym” wydaniu z Niepowrotnymi godzinami księdza Pawła Heitnscha. Przy zakonnym kościele W roku 1959 ksiądz Twardowski został rektorem należącej do Sióstr Wizytek warszawskiej świątyni pod wezwaniem św. Józefa, Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi, gdzie posługiwał aż do śmierci. Właśnie w tym późnobarokowym, wzniesionym w czasach saskich (l. 1727-1761) kościele wygłaszał kazania dla najmłodszych. Pracował jako katecheta dzieci i młodzieży oraz duszpasterz środowisk twórczych. Dzieciom zadedykował swe późniejsze zbiory, w tym Zeszyt w kratkę, Rozmowy z dziećmi i nie tylko z dziećmi (1973) i Patyki i patyczki (1987). Również kazania dla dorosłych szybko stały się bardzo popularne, zaś przyklasztorne mieszkanie Księdza odwiedzali liczni goście, nie tylko ci szukający porady duchowej. Warto wspomnieć, że Wizytki czyli siostry Zakonu Nawiedzenia (łac. visitatio) Najświętszej Maryi Panny rozpoczęły działalność w naszym kraju jeszcze za panowania ostatniego Wazy. W roku 1654 sprowadziła je z Francji królowa Ludwika Maria Gonzaga. Kościół św. Józefa przetrwał bez zniszczeń kolejne wojny i powstania a nawet planowe niszczenie Warszawy w r. 1944. Sąsiadem Księdza – Poety a zarazem dobrym przyjacielem był ksiądz Bronisław Bozowski, w roku 1940 kapelan wojsk polskich we Francji, następnie dywizji pancernej generała Stanisława Maczka. Co ciekawe, był spokrewniony z Marią Curie-Skłodowską, korespondował z jej córką Ewą. Jan Twardowski wspominał w swej autobiografii, iż ksiądz Bozowski mówił o pojednaniu chrześcijan, o heretykach jako o braciach odłączonych [zatem bez sugerowania, że dopuszczają się przestępstwa herezji w sensie prawa kanonicznego – Nie czekał, aż ludzie przyjdą do kościoła; sam często do nich wychodził, pomagał (…) (zob. Autobiografia. Myśli nie tylko o sobie, oprac. A. Iwanowska, Kraków 2007, t. II, s. 14-15 za: Drozdowski, Ksiądz…, s. 15-16). Gorliwy, żyjący radami ewangelicznymi kapłan zmarł nieoczekiwanie 14 listopada 1987 roku. Przyjaciele uczcili go wmurowaną w ścianę kościoła Sióstr Wizytek tablicą z krótkim, optymistycznym wierszem: Księże Bozowski, patronie przyjaźni/ z nosem swym i uśmiechem skryłeś się w niebie/ ktoś puka, długo dzwoni/ znów pyta o Ciebie. O głębokiej wiedzy i zainteresowaniach Jana Twardowskiego świadczy to, że przez wiele lat był również wychowawcą i wykładowcą w warszawskim seminarium metropolitalnym, przyczyniając się tym samym do odbudowy szeregów wyniszczonego wojną i prześladowaniami okupantów duchowieństwa polskiego. Jeszcze w roku 1956, na Zjeździe Pisarzy w Częstochowie spotkał Karola Wojtyłę, było to już po uwolnieniu prymasa Wyszyńskiego. Przyszły papież wyznaczył Poetę na przewodniczącego zjazdu polonistów wykładających klerykom literaturę. Warto dodać, że Ojciec Święty pamiętał o przygotowaniu podziękowań za kolejne tomiki. W jednym z nich pisał, że burzliwe były lata, w których przyszło żyć naszemu pokoleniu. Opatrzność Boża pozwoliła jednak doświadczyć nam, że nawet przez najciemniejsze chmury przeziera słońce, a z końcem burzy lepiej widzi się piękno nieba. (…). Dzięki Bogu za łaskę tych lat i tej młodości. (…) Niech Duch Święty przynosi Księdzu wiele natchnień do głoszenia Ewangelii gorącym sercem i poetyckim słowem (cyt. za: Drozdowski, Ksiądz.., s. 17). Jako rektor kościoła klasztornego, Ksiądz Twardowski patronował spotkaniom absolwentów założonego przez Tadeusza Czackiego Liceum Krzemienieckiego (z czasem głownie ich potomkom). Odbywały się one przy pomniku Czackiego, wykonanym w roku 1855 w Rzymie przez Oskara Sosnowskiego ( Drozdowski, Ksiądz…, s. 20). Złota jesień i srebrna zima Profesor Marek Drozdowski wspomina, że w Wielkim Poście roku 1990 wraz z liczącą wtedy 10 lat wnuczką Kasią odwiedził Księdza Twardowskiego w jego kościele rektoralnym przy Krakowskim Przedmieściu 34. Pisarz – duszpasterz, ubrany w stary, poplamiony i zniszczony surdut, przyjął gości bardzo uprzejmie. Rozmowa dotyczyła historii kościoła [Wizytek], uważanego przez historyków sztuki i architektów za najpiękniejszy kościół współczesnej Warszawy. (…) Ksiądz Twardowski poinformował nas [zapewne ze względu na swój podeszły wiek, którego osiągnięciu towarzyszy zwykle przejście na emeryturę – że pełni funkcję rektora. Kościół nie jest parafią [zatem] nie obowiązują w nim normy wiekowe księży. (…) Mówił, że zaszczytne obowiązki [rektorskie] przejął po księdzu Janie Ziei (…) ( Drozdowski, s. 14-15). Ksiądz Zieja był postacią zasłużoną, kapłanem charyzmatycznym i niezłomnym. W latach 1943-45 kapelan Szarych Szeregów, w roku 1976 współzakładał KOR. W czasach hitleryzmu pomagał też Żydom. Zdaniem Jana Twardowskiego przypominał Piotra Skargę, mówił z ambony w szlachetny sposób, jakby przeniesiony z czasów minionych, sprzed roku 1939 a może i 1914. Jego kazania (…) podejmowały tematy najważniejsze [a zarazem] najtrudniejsze. Duch radykalizmu ewangelicznego [zatem istota wiary katolickiej – i niezwykły szacunek dla praw Bożych nadawały kazaniom [księdza Ziei] szczególną tonację. Był rzecznikiem przebaczenia i pojednania między narodami i między wyznawcami różnych religii (Autobiografia…, t. II, s. 31-32 za: Drozdowski, s. 15). Przez wiele lat autor Niebieskich okularów przyjaźnił się z Janem Śpiewakiem i jego żoną, Anną Kamieńską, która pisała o nim w wydanym w roku 1982 Notatniku 1965-1972 oraz opublikowanym pięć lat później Notatniku 1973-1979. Wiele utworów związanych z postacią Twardowskiego lub inspirowanych jego twórczością znalazło się też w zbiorze Kamieńskiej Dwie ciemności (1984). Co ciekawe, przyjaźń zrodziła się w związku z Józefem Czechowiczem – jednym z ulubionych pisarzy Księdza. To właśnie Jan Śpiewak wraz z Sewerynem Pollakiem wydali wybór wierszy tego awangardowego poety. Można powiedzieć, że w zgodnym i szczęśliwym małżeństwie Jan Twardowski znalazł swego rodzaju kopię własnego domu rodzinnego. Dostrzegał też cierpienie Anny Kamieńskiej, wiernie towarzyszącej śmiertelnie choremu mężowi. Zaprzyjaźnił się z nią po odwiedzeniu Watykanu i przystąpieniu przez nią do sakramentu pokuty. Właśnie jej poświęcił słynny wiersz Spieszmy się. Kierując się doktryną Kościoła i przykładem świętych kapłanów (często tworzących poezję religijną i teksty liturgiczne), za najważniejsze w swym życiu Ksiądz Twardowski uważał powołanie i obowiązki wynikające z sakramentu święceń, a zatem sprawowanie sakramentów, modlitwę i głoszenie Ewangelii. Dopomagało w tym doskonałe pióro i łatwość prowadzenia rozmowy nawet na najbardziej wymagające tematy teologiczne, filozoficzne i historyczne (np. z prof. Anną Świderkówną). Często odwiedzał go prymas Stefan Wyszyński (doktor prawa kanonicznego), wiersze doceniał nieraz goszczący u Sióstr kardynał Glemp (doctor utriusque iuris, przed zastaniem biskupem wykładowca prawa rzymskiego). Właśnie on wyraził zgodę, by na prośbę komitetów rodzicielskich szkoły mogły otrzymywać imię Jana Twardowskiego ( Drozdowski, Ksiądz…, s. 19). Autor Nie przyszedłem pana nawracać starał się realizować wskazania pastoralne i ekumeniczne II Soboru Watykańskiego; chętnie rozmawiał z niewierzącym i agnostykami, którym poświęcił wiersz Pan Jezus niewierzących. Warto pamiętać, że rejestracja Pisarza jako tajnego współpracownika SB była inicjatywą oficera prowadzącego, który chciał wykazać się sukcesami w pracy operacyjnej. W rzeczywistości funkcjonariusz nie uzyskiwał od Kapłana (który zdawał sobie sprawę z prób manipulacji) żadnych ważnych wiadomości, tym bardziej donosów, trudno zatem mówić o jakiejkolwiek realnej współpracy (zob. szerzej np. M. Grzebałkowska, Ksiądz…, s. 261-280). W listopadzie roku 1993 Ksiądz Twardowski przeszedł pierwszy atak serca. Kolejny zawał miał miejsce na początku roku 2005. Pisarz znalazł się na oddziale kardiologii szpitala klinicznego przy ulicy Stefana Banacha. Jego uczeń, ksiądz Roman Trzciński, który leczył się tam w tym samym czasie wspominał: dowiedziałem się, że jest ksiądz Jan, więc poszedłem. Był podłączony do rurek. (…) Pamiętam, że cała nasza rozmowa była poezją. [Twardowski] nie mówił wierszem, ale chodzi o rytm. rodzaj skojarzeń, układ zdań. Rozmawialiśmy o Żbikowie (…), o początkach [kapłaństwa] księdza Twardowskiego. To była moja ostatnia z nim rozmowa (M. Grzebałkowska, Ksiądz.., s. 9). W czerwcu roku 2005 zdołał wziąć udział w obchodach swych urodzin. Dziennikarze pytali czy cieszy się z tej okazji, on zaś z przekorą i humorem odpowiadał: nie, ale będę udawał. W sutannie prałata papieskiego, w birecie z amarantowym pomponem siedział dostojnie na wózku inwalidzkim, przyjmując znajomych, przyjaciół, czytelników i wiernych. Odprawiono uroczystą mszę świętą, ze szkól noszących jego imię przybyły poczty sztandarowe. Ksiądz Jan stwierdził, że to była próba generalna przed moim pogrzebem. Czy udała się? (M. Grzebałkowska, 29 listopada 2005 roku Ksiądz Twardowski po raz ostatni celebrował liturgię w swym mieszkaniu. Następnego dnia znalazł się w klinice. Opuścił ją na krótko, szybko musiał wracać na oddział kardiologiczny. Jeden z opiekunów, brat Marian, zajmował się chorym wraz z bonifratrami. Do szpitalnego łóżka pielgrzymowali krewni i przyjaciele, z szopką i nalewką przyjechała z Krakowa Anna Dymna (ibidem, s. 10). Nie brakowało proszących o autograf czytelników oraz wydawców, starających się o ostatnią zgodę na druk, przychodzili pacjenci z sąsiednich oddziałów. O trzeciej po południu odmawiano wraz z Poetą koronkę do Miłosierdzia Bożego. Przyjaciele zorganizowali „szpitalny kabaret” ze śpiewaczką operową Barbarą Stefańską, grającą główne role i przebranym za pielęgniarkę ratownikiem medycznym Arturem Zającem. Śpiewali np. Głęboką studzienkę i Wielka sława to żart (ibidem). Krystyna Gucewicz wspominała: były momenty gdy Robaczek wyraźnie odchodził. A potem (…) jego stan się polepszał. Jedna z krewnych mówiła, że wiekowy duchowny miewał problemy z pamięcią: gubił się czasem. Brał mnie za moją mamę, choć mojego ojca zawsze pamiętał (ibidem). W nocy z 17 na 18 stycznia przy łóżku czuwał brat Marian. Zgodnie z jego relacją, pół godziny po północy Kapłan zaczął modlić się, tak jak w liturgii wymieniał nazwiska osób, które poznał w swym długim życiu. Po jakimś czasie powtarzał tylko słowa „Jezu, ufam Tobie”, dodając niekiedy „wiem, że umieram”. O czwartej rano brat Marian zaalarmował lekarza. Po reanimacji Ksiądz odzyskał przytomność, poprosił o wodę i polecił, by brat wziął zeszyt i zapisywał każde jego słowo. Uczynił go tym samym jednym depozytariuszem tego, co powie. Aż do wpół do dziesiątej rano dyktował swój ostatni wiersz, zdołał jeszcze przepisać go na kartkę papieru. Słabnąca ręką sprawiła, że litery są niewyraźne i osuwają się w dół (zob. zdjęcie w książce M. Grzebałkowskiej na s. 12-13). Po południu ksiądz Aleksander Seniuk, posługujący w kościele Wizytek, rozpoczął udzielanie Sakramentu Chorych. Po godzinie trzeciej ksiądz Seniuk zaczął odprawiać mszę świętą, ołtarzem było ciało chorego, który ubrany w stułę powtarzał modlitwy celebransa, następnie przyjął Wiatyk (ibidem, s. 14). Jan Twardowski zmarł 18 stycznia 2006 roku o godz. w szpitalu klinicznym przy ul. Banacha. Lekarz odłączył aparaturę podtrzymującą funkcje życiowe o godz. Pogrzeb odbył się 3 lutego w Bazylice Świętego Krzyża. Kapłan spoczął w krypcie Świątyni Opatrzności Bożej (wtedy jeszcze nieukończonej), w Panteonie Wielkich Polaków. Co prawda sprzeciwiał się takiemu zaszczytowi, gdyż chciał być pochowany obok matki i ojca na Powązkach Wojskowych, jednak w testamencie - bacząc na kapłański ślub posłuszeństwa - ostateczną decyzję pozostawił zwierzchnikom. O pochówku w miejscu dla zasłużonych zdecydował osobiście prymas Polski, kardynał Józef Glemp. W kościele Sióstr Wizytek znajduje się charakterystyczne epitafium w formie prostego, kamiennego klęcznika z wyrytym ostatnim wierszem, powstałym na szpitalnym łóżku. Inskrypcji towarzyszy mała biedronka. Monumentum aere perennius Pośmiertnie Jan Twardowski otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2006). Jeszcze za życia uhonorowano go medalem Polonia Mater Nostra Est i orderem Ecce Homo (oba w r. 1999), a kilka lat wcześniej Orderem Uśmiechu (1996). Oprócz nagród wspomnianych w pierwszej części naszego tekstu, Poeta został laureatem Nagrody Ikara oraz Dziecięcej Nagrody „Serca” (obie w r. 2000), przyznawanej przez Fundację „Dzieło Nowego Tysiąclecia” Nagrody Totus (2001) oraz Nagrody Miasta Stołecznego Warszawy, przyznanej mu w r. 2005. Oprócz tego, otrzymał honorowe obywatelstwo Tarnowskich Gór (2003). 1 czerwca 2010 NBP wyemitował monety upamiętniające rocznicę urodzin Poety (2 złote ze stopu Nordic Gold, stempel zwykły oraz srebrne 10 złotych, stempel lustrzany). W roku 2011 rada miejska Warszawy nazwała imieniem księdza Twardowskiego skwer u zbiegu Krakowskiego Przedmieścia i ulicy Karowej. Dwa lata później, 13 października 2013 na tymże skwerze odsłonięto pomnik Pisarza, mający formę rzeźby plenerowej z brązu, stworzonej przez Wojciecha Wincentego Gryniewicza. W czerwcu 2015 roku na terenie kościoła pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy przy ul. Alfreda Nobla, odsłonięto głaz upamiętniający Jana Twardowskiego, który posługiwał w tamtejszej parafii jako wikariusz w l. 1957-1958. Również w roku 2015 na fasadzie kamienicy przy ul Koszykowej 20 – miejscu narodzin Pisarza – odsłonięto tablicę pamiątkową. Oprócz tego, jego imię otrzymują coraz to nowe szkoły podstawowe, licea i ośrodki szkolno-wychowawcze. Warto dodać, że zgodę Księdza na nadanie jego imienia uzyskała jako pierwsza Szkoła Podstawowa Nr 2 w Białymstoku. Było to w roku 1993. Wcześniej pojawiały się podobne prośby, jednak zainteresowany konsekwentnie sprzeciwiał się, twierdząc, że patronem można zostać dopiero, gdy zakończy się ziemski etap życia (zob. informacje i wiersze uczniów, Dzieci-Księdzu Janowi, Worek Pytań, Pilne Pytania Księdzu Janowi do Zadania na stronie szkoły: (dostęp: Parę słów o twórczości Jana Twardowskiego Małgorzata Olszewska pisze, że autor Niebieskich okularów dał naszej poezji „nowy język wiary”, tworząc alternatywę dla hermetycznego, racjonalistycznego poznania za pomocą ściśle definiowanych pojęć i rozróżnień. Mamy zatem do czynienia z wiarą autentycznie radosną, wiarą św. Franciszka, której fundamentem jest ubóstwo ewangeliczne, upodobnienie się, w myśl słów Chrystusa, do małego dziecka, zawierzającego Stwórcy jak Ojcu, którego darzy pełnym zaufaniem. W liryce Jana Twardowskiego znakiem Boga – Stworzyciela, Twórcy Piękności, jest całe stworzenie, cała natura: zarówno człowiek, jak i otaczający go świat. Nie trudno dostrzec tu oparcie się na katolickiej nauce o Wcieleniu Syna Bożego i początkowych wersach Księgi Rodzaju, która wyraźnie podkreśla, że wszystko, co Bóg stwarzał było „bardzo dobre”. Zgodnie z Ewangeliami i naukami Apostołów, podstawową wartością – cnotą teologalną jest miłość – caritas, zatem miłość Trójcy do ludzi oraz naśladująca postępowanie Chrystusa miłość człowieka do każdego bliźniego i do swego Stwórcy i Zbawiciela. Pozornym paradoksem jest duże znaczenie radosnej zgody na cierpnie i samotność, również mieszczące się w boskim planie stworzenia i zbawienia, w opatrznościowej teodycei, której centralnym zdarzeniem jest tajemnica Krzyża i Zmartwychwstania – Pascha Kościoła (święty Franciszek otrzymał też stygmaty). Tak jak mistrzowie życia duchowego, Jan Twardowski przypomina, że przyjęcie cierpienia pozwala na otwarcie się na działanie łaski, na Boga, zatem stanie się „przezroczystym” (śmierć dla świata w sensie św. Pawła). Wzorem takiego przebóstwienia jest przede wszystkim stale i mocno obecna w poezji autora Nie przyszedłem pana nawracać Matka Boża, a implicite również Jej mąż, przybrany ojciec Jezusa, św. Józef. Małgorzata Olszewska zauważa też, że wiersze Jana Twardowskiego przedstawiają złożone problemy, dotyczące wiary i filozofii pojętej jako ars vivendi w sposób prosty, ale nie upraszczający, a tym bardziej redukujący. Dzięki temu stają się swoistą propedeutyką, wstępem do dalszych lektur i refleksji, dostępnym dla mniej wykształconych i wyrobionych czytelników, np. ludzi młodych lub dalekich od Kościoła i katechizmu. W związku z tym, język poszczególnych liryków jest bardzo podobny do polszczyzny codziennej, wiele w nim potocznych wyrażeń. Można powiedzieć, że czytelnicy są zainteresowani twórczością Twardowskiego, gdyż jest humanistyczna, mówi o sprawach bliskich, zasadniczych dla każdego: o wierze, cierpieniu i bólu, tęsknocie i miłości. Opowiada również o cudzie stworzenia świata przez kochającego Boga, który zbawia przez Syna, jest zatem Bogiem bliskim, Emanuelem wśród zwierząt i pasterzy z Betlejem. Warto wspomnieć, że miłości do roślin i ptaków nauczył Twardowskiego jeszcze w gimnazjum przyrodnik Władysław Kociejowski, były inspektor Warszawskiego Ogrodu Botanicznego ( Drozdowski, Ksiądz…, s. 22, por. np. wiersz O moich zielnikach, zwłaszcza w zestawieniu z Panem od Przyrody Zbigniewa Herberta). Pewnym minusem popularności jest pojawiający się tu i ówdzie zniekształcony wizerunek Pisarza jako "sympatycznego" (zatem zapewne odrealnionego albo zdziecinniałego), nieco naiwnego, żyjącego za klasztornym murem „uśmiechniętego księdza”, który jest przede wszystkim ulubieńcem dzieci (może też nauczycielek i katechetek) oraz patronem szkół podstawowych. Marginalizacji ulega pomijany i mniej czy bardziej świadomie „zapominany” element bólu (kto chce iść za Mną, niech bierze krzyż swój…), niepewności i wahań w wierze (Panie, przymnóż nam wiary!) oraz refleksji nad własną grzesznością i niegodnością (Panie, nie jestem godzien abyś przyszedł do mnie…). Nie można zapominać, iż autor Patyków i patyczków w okresie studiów filologicznych słuchał wykładów profesorów tej miary co Wacław Borowy, Julian Krzyżanowski i Witold Doroszewski. Był również członkiem Koła Naukowego im. Stefana Żeromskiego (M. Drozdowski, Ksiądz…, s. 22). Trudno zatem mówić o braku wysokiej kultury umysłowej i krytycyzmu, co potwierdzają choćby inspiracje Teresą z Avila czy Janem od Krzyża. Jeszcze jako student szukał wzorców również u poetów polskich, np. Teofila Lenartowicza i Władysława Syrokomli. Bardzo lubił niezwykle oryginalne na tle baroku, nie tylko staropolskiego, wiersze księdza Józefa Baki (por. wiersz Do księdza Baki, w którym co prawda święci już śpią w niebieskiej trawce lecz za humor i trumienkę/ Autor ma chrapkę / pocałować księdza Bakę w łapkę). Na zakończenie można dodać, że poezje Jana Twardowskiego znalazły się w licznych antologiach, spośród których najwcześniejsze to wydane w r. 1971 Słowa na pustyni opatrzone wstępem kardynała Karola Wojtyły oraz przygotowany przez teoretyka i historyka literatury, profesora UW Andrzeja Lama zbiór Kolumbowie współcześni (1972). Wiersze przekładano na język angielski, niderlandzki, słowacki oraz włoski i węgierski. Pierwszy przekład niemiecki, przygotowany przez Karin Wolff, zatytułowany Geheimnis des Lächelns (Tajemnica uśmiechu) ukazał się w roku 1981 w Lipsku, nakładem katolickiego wydawnictwa St. Benno Verlag. W roku 1998 w krakowskim Wydawnictwie Literackim ukazał się wybór poezji Bóg prosi o miłość. Gott fleht um Liebe, w opracowaniu Aleksandry Iwanowskiej. Tłumaczenia przygotował Karl Dedecius. Wydawnictwo Literackie opublikowało również wiersze w przekładzie na angielski autorstwa Stanisława Barańczaka (Kiedy mówisz. When You Say, 2000, oprac. A. Iwanowska). Rafał Marek, Literatura: Artykuł encyklopedyczny w Wikipedii Marian Marek Drozdowski, Ksiądz Jan Twardowski i Jego poezja, Przegląd Pruszkowski nr 1 (2016), s. 14-31; Magdalena Grzebałkowska, Ksiądz Paradoks. Biografia Jana Twardowskiego, Wydawnictwo Znak Kraków 2011. Małgorzata Olszewska, Jan Twardowski, (grudzień 2007, aktualizacja w r. 2015).Jan Wojnowski Jan Twardowski [w:] Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny, PWN, Warszawa 2002, t. II, s. 241-242.

Cała moja wiara opiera się na Miłości, która dostrzega, że w każdym człowieku tkwi tęsknota za miłością – mówił ks. Jan Twardowski w 1997 roku. Agnieszka Kasprzak: Co Ksiądz myśli o swoich wierszach? Ks. Jan Twardowski: Jestem wzruszony, że ktoś je czyta. To mi pomaga. To jest wzruszające. Mam obecnie duże nakłady. To mnie przerosło. W świadomości wielu ludzi istnieje Ksiądz przede wszystkim jako poeta. Tymczasem słyszałam, że ponoć woli Ksiądz mówić o sobie „ksiądz piszący wiersze”. Na czym polega różnica? – To jest sprawa powołania. Jestem księdzem, który ma mówić o Bogu, sprawować sakramenty święte. Tak się jednak złożyło, że studio­wałem polonistykę, naczytałem się wiele wierszy i pozostała mi wrażliwość na nie. To towarzyszy mojemu kapłaństwu. Wiersze mi nie przeszkadzały, raczej pomagały. Są ludzie, może nieliczni, ale wrażliwi na wiersze, do któ­rych nie trafia kazanie, homilia, dogmatyka, a właśnie trafi wiersz, który jest niedogmatyczny, niedydaktyczny; jest zapisem pewnego przeżycia. Są ludzie, do któ­rych nie trafia kazanie, homilia, dogmatyka, a trafi wiersz ks. Jan Twardowski Wiele lat temu dostałem do rąk świeżo wydany tomik swoich wierszy, jeszcze pachnący farbą drukarską. Jednocześnie zawołano mnie do chorego. Był jednym z tych niewierzących, do których gorliwi ściągają na siłę księdza. Kiedy przyszedłem, chciał mnie wyrzucić. Zacząłem się tłumaczyć, że jestem trochę poruszony, bo właśnie dostałem wydane swoje wier­sze. Powiedział mi, że nie znosi wierszy, że nie są mu potrzebne. Niemal na siłę przeczytałem mu jeden wiersz, właśnie o kapłaństwie. Powiedział że to mu się nie podoba, brzmi jak katarynka, że są to częstochowskie wiersze. Ale jedna rzecz wydała mu się ciekawa, że ksiądz powiedział coś od siebie samego, to czego nie wyczytał w książkach. Nawiązała się rozmowa, która potem nasz kontakt podtrzymywała. A więc to kapłaństwo jest pierwszym powołaniem Księdza? – Na pewno tak. Powiedział Ksiądz kiedyś, że „wiersz jest poszukiwaniem kontaktu z drugim człowiekiem”. Co to oznacza? – Dlaczego człowiek pisze wiersze? Wierszy piszą tylko zawodowi literaci ani megalomani, którzy chcą pisać dla przyszłych pokoleń. Miałem ucznia, który chodził do szkoły zawodowej. Uciekał z języka polskiego, tak go nie znosił. Ale kiedy zakochał się, zaczął pisać wiersze. Chciał swojej ukochanej coś powiedzieć ładniejszym językiem. Wiersz tym różni się od prozy, czym różni się krok marszu od kroku tańca, jest próbą ładniejszego wypowiedzenia się. Jest potrzebą podzielenia się swoim wzruszeniem z drugim człowiekiem. Przypomina pisanie listu, pamiętnika. Jest próbą powiedzenia tego, co najbardziej osobiste. Gdyby miał Ksiądz określić swój sposób pisania, czy byłoby to tworzenie z potrzeby serca, wyrażenia tego, co jest w człowieku, czy raczej prze­kazania czegoś innym? – Na pewno z potrzeby serca. To jest szukanie przyjaciela, szukanie kogoś bliskiego. Wielu ludzi poznałem przez wiersze. A więc byłby to dialog, chociaż niekoniecznie na odległość? – To jest dialog na odległość, dialog z nieznanym przyjacielem, szuka­nie kogoś bliskiego. Można patrzeć na wiersz, jak na sztukę, ale nie pisa­łem wierszy dla sztuki. Zacząłem pisać w czasach stalinowskich, gdy nie było żadnej możliwości drukowania wierszy religijnych. Ten temat był w pełnie zakazany i nie zanosiło się na to, aby coś się mogło zmienić w krótkim czasie. Nie miałem najmniejszej nadziei na drukowanie i wyda­wanie wierszy. Pisałem dla kilku znajomych. Dzisiaj ma Ksiądz bardzo szeroki krąg czytelników. – Chociaż jestem starym człowiekiem, dopiero od roku 1980 znalazłem życzliwą atmosferę. Zaczęto mnie drukować, wznawiać. Mam niektóre dziewiąte, szóste wydania swoich wierszy. Mam czytelników, rozmawiamy w czasie spotkań. Najbardziej dziwi fakt, że są to przeważnie młodzi ludzie. Kiedyś powiedziałem, jakie to szczęście mieć sto lat i spotykać się w towarzystwie młodych ludzi. Wydaje mi się, że przez 40 lat w Polsce uni­kano tematu wiersza mówiącego o Bogu, ogołacano naszą kulturę z treści metafizycznych i dzisiaj, kiedy jest życzliwa atmosfera, słucha się naj­prostszych wierszy religijnych jako czegoś nowego. Pisano wiersze na cześć miasta, maszyn. Te wszystkie tematy są już dzisiaj „przemęczone”. Chciałabym wrócić jeszcze do warsztatu literackiego. Ksiądz często odżegnuje się od wszelkich naukowych teorii literackich. Ale czy kontakt z teorią literatury w czasie studiów polonistycznych naprawdę nie miał wpływu na twórczość Księdza? – Nie. Wiele się przewinęło nowych prądów literackich. Były pokole­nia Grochowiaka, Herberta, Barańczaka. Byłem poza wszystkimi szkoła­mi. Nie były mi potrzebne i tego nie żałuję. Ale czy fascynacja epoką baroku również nie wpłynęła na wiersze Księdza? – Tak, miała wpływ. Myślę, że nasza poezja w wieku XIX – bardzo wybit­na poezja – służyła problematyce religijno-patriotycznej. Taka była sytuacja, że wiarą wspomagano sprawy narodowe. Mickiewicz pisał o Księdzu Roba­ku – dlatego o księdzu, że miał wywołać powstanie. W okresie baroku sprawa narodowa nie była tak aktualna. Pisano wiersze w poszukiwaniu Boga, wiary (Sęp-Szarzyński, Kochanowski). Przykładem poety religijnego jest król Dawid – najsłynniejszy poeta świata. Jego psalmy śpiewają na całym świecie, nie znając autora. Ciekawe, że jego poezja religijna była jednocześnie poezją miłosną. Adresatem jest tu nie kobieta, tylko Bóg. Kochać Boga można tylko przeżywając uczucia ludzkiej miłości. Ludzkiej miłości towarzyszy smutek, radość, rozpacz, tęsknota. Radość, że się ktoś odmie­nił, rozpacz, że porzucił, tęsknota, że go nie widzę. Takie przeżycia są blis­kie psalmom Dawida. Myślę, że takiej poezji czysto religijnej jest mało. Ona mnie najbardziej interesuje. Poeci baroku byli również prawdziwymi mistrzami słowa – np. Jan Andrzej Morsztyn. Również współcześni twórcy twierdzą, że literatura to tylko ciężka praca. Czy Ksiądz wierzy w natchnienie’? – Natchnienie – może nie, ale jest jakaś potrzeba pisania. Jest coś takiego, jest jakiś Anioł Stróż. Ja mam dobrego Anioła Stróża. Modlę się do Anioła Stróża moich wierszy. Czy mogę zapytać, o co Ksiądz się do niego modli? – O opiekę nad moimi wierszami. Czy Ksiądz ma jakąś wizję poety, która byłaby Księdzu szczególnie bliska? – Przyjaciel człowieka, który z nim przeżywa życie. Wielu krytyków literackich pisze o Księdza wierszach. Co Ksiądz myśli o ich opiniach? – Napisałem w „Niecodzienniku”, że pewien profesor powiedział, że co napiszę, to jedni powiedzą bardzo dobre, inni – średnie, jeszcze inni – do niczego i wszystkie opinie będą słuszne. Ale bar­dzo cenne jest. że ktoś w ogóle o tym pisze. Zwraca moją uwagę na pewne rzeczy. Uważam, że autor powinien cenić sobie każdą krytykę. Jeżeli już jesteśmy przy interpretacji, to co Ksiądz myśli o poezji śpiewanej i o śpiewaniu wierszy Księdza? – To jest chyba bardzo stara tradycja, pochodząca jeszcze z Grecji, ułatwia odbiór wierszy. Wiersze Księdza są jednak łatwo odbierane nie tyle dzięki muzycznej interpretacji, ile dzięki miłości, która z nich przebija. Wydaje mi się, że jest to miłość rozumiana w dwóch wymiarach – z jednej strony jako miłość Chrystusowa, z drugiej – bardzo ludzka. – Cała moja wiara opiera się na Miłości, która dostrzega, że w każ­dym człowieku tkwi tęsknota za miłością. Każdy chce być szczęśliwy, a szczęście można spotkać, kiedy się kocha i jest się kochanym. Miłość nie ogranicza się tylko do miłości między młodą dziewczyną i chłopcem. Jest też miłość matki do dziecka, dziadka do wnuka. Umiera stary człowiek i bardziej cierpi z tego powodu, że córka go nie odwiedziła niż z powodu jakichś fizycznych dolegliwości. Tęsknota za miłością tkwi w człowieku do końca życia. Gdyby nie było życia po śmierci, człowiek byłby oszukany. Miłość, którą spotykamy w życiu, uczy miłości do Pana Boga. Człowiek spotyka się z Bogiem, który go ukochał, kochając ludzi. Cierpienie nie jest nieszczęściem, jest doświadczeniem, próbą wierności Bogu ks. Jan Twardowski Ktoś mógłby powiedzieć, że ksiądz-stary kawaler, a pisze o miłości. A tak jest dlatego, że to jest najważniejsze w życiu – tęsknota za Bo­giem, której człowiek nie zaspokoi. To jest płomień, który tylko Bóg może ugasić. Pisząc o tej miłości, stara się Ksiądz unikać wielkich słów. Czy jest to zamierzone? – Wielkie słowa przeszkadzają w wierszu. Ważny jest szczegół. Na przy­kład – ptak to jest ogólnik. Nie wiadomo wtedy jaki ptak, jakie drzewo. Bar­dzo ważne jest nazywanie szczegółów. Do dzieci mówi się szczegółami. Ksiądz bardzo często pisze o „miłości zdjętej z krzyża”, miłości Chrystusa na Krzyżu. – Na krzyż patrzymy jak na znak cierpienia. To jest znak miłości. Bardziej ważne niż w jaki sposób Pan Jezus cierpiał, jest – dlaczego? Cier­piał, bo kochał ludzi. Matka siedząc przy chorym dziecku nie patrzy na sie­bie, nie myśli o tym czy sama cierpi, nie dosypia, męczy się. Miłość do dziecka jest większa niż jej zmęczenie. Cierpienie jest miarą jej miłości. Za mało się na to zwraca uwagę. Cierpienie nie jest nieszczęściem, jest doświadczeniem, próbą wierności Bogu. Po ludzku patrząc, Bogu. śmierć Jezusa była nonsensem. Zabijają człowieka młodego, niewinnego, na którego czekali trędowaci, chorzy. Jaki to ma sens? To cierpienie staje się potem Mszą Świętą, Odkupieniem, ratunkiem od rozpaczy, dlatego że Jezus jako człowiek zawierzył Bogu w pozornie beznadziejnej sprawie. To, czego pragnie Bóg, może nam się wydawać nonsensem, a później okazuje się, że ma sens. To jest wielki tajemnica wiary – jak mówimy w czasie Przeistoczenia. A czy Ksiądz miał takie osobiste doświadczenie Krzyża w swoim życiu? – Miałem, czasem spotykało mnie coś przykrego, czułem się pokrzyw­dzony, ale kiedy przyjąłem to jako doświadczenie od Boga, zmieniało się ono w coś dobrego. Aleksandrze Iwanowskiej zadedykował Ksiądz wiersz: „Nie płac w liście/ nie pisz, że los ciebie kopnął/ … odetchnij i popatrz/ spadają z obłoków / małe wielkie nieszczęścia potrzebne do szczęścia/ a od zwykłych rzeczy naucz się spokoju/ i zapomnij, że jesteś gdy mówisz, ze kochasz”. Czy taka miłość się nie zdezaktualizowała, czy nie jest za trudna dla współczesnego człowieka? – Jeśli ktoś się zakocha, to kocha po staroświecku. Ktoś jest postępowy, a gdy się zakocha, to aż w śmieszny sposób. Jest tęsknota za jakimś szczęściem. To znajduję w Bogu. To jest moja wiara. Inaczej byłbym oszukany przez moją Największą Tęsknotę. Tekst ukazał się w miesięczniku „Więź” nr 2/1997

Koszykowej 20, w której urodził się Jan Twardowski. Maska pośmiertna i odlew prawej dłoni w mieszkaniu ks. Jana Twardowskiego przy klasztorze sióstr wizytek w Warszawie. Jan Jakub Twardowski (ur. 1 czerwca 1915 w Warszawie, zm. 18 stycznia 2006 tamże) – polski duchowny rzymskokatolicki, prałat honorowy Jego Świątobliwości, poeta

Śpieszmy się - analiza i interpretacja „Śpieszmy się” to chyba najbardziej znany wiersz księdza Twardowskiego. Myślę, że pierwszy wers tego utworu wszedł na stałe do języka potocznego między innymi dlatego, że swego czasu gościł nawet na bilbordach, jako hasło kampanii reklamowej. Utwór ten poeta dedykował swojej wieloletniej przyjaciółce, również poetce, Annie Kamieńskiej. Wiersz składa się z czterech strof, każda o innej ilości wersów, nie występują rymy. Do klasycznej formy nawiązuje regularna miara wierszowa, trzynastozgłoskowiec ze średniówką po siódmej sylabie. „Śpieszmy się” to utwór elegijny, poruszający tematykę ludzkiego przemijania. Mamy tu do czynienia z liryką inwokacyjną. Mimo że już tytułowy zwrot „śpieszmy się”, nasuwa wniosek o występowaniu w wierszu podmiotu zbiorowego, to właściwiej będzie uznać, że użycie liczby mnogiej ma tu charakter retoryczny, jest zabiegiem, który zbliża mówiącego, do słuchaczy. Podmiot utworu przyjmuje postawę nauczyciela, wygłasza zdania kategoryczne, nie podlegające dyskusji. Część zdań tu wypowiedzianych charakteryzuje się swoistą samodzielnością, mają formę zbliżoną do aforyzmu. Z drugiej strony momentami wiersz sprawia wrażenie ciągu niepołączonych ze sobą myśli, co podkreśla niepojętość, trudność omawianych spraw. W wierszu stykają się dwa ważne tematy: miłość oraz kruchość ludzkiego życia. Dokładniej, rozważa jest miłość w perspektywie czasu ludzkiego życia. Podmiot nie daje w przestrzeni wiersza wykładu na temat tego, czym jest miłość, jaka być powinna, itd. Miłość jest tu potraktowana jako wartość sama w sobie, jako oczywiste pragnienie człowieka: „Śpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą i ci co nie odchodzą nie zawsze powrócą i nigdy nie wiadomo mówiąc o miłości czy pierwsza jest ostatnią czy ostatnia pierwszą” Miłość to tajemnica, której nie sposób przeniknąć, kiedy się staje, dzieje, nie podlega ona obiektywnej ocenie. Mimo wszystko podmiot wyraźnie uważa, że to jedno z najważniejszych doświadczeń człowieka, jego słowa to jakby dodanie odwagi, a zarazem ostrzeżenie. Osoba, którą moglibyśmy dziś kochać, jutro może już być poza naszym zasięgiem. Drugą strofę podmiot liryczny poświęca pewności, „że czas masz”. Używa paradoksalnego sformułowania „pewność niepewna”, by ukazać, jak bardzo człowiek potrafi się mylić. Pewność odbiera człowiekowi wrażliwość, czujność, sprawia, że odkłada on różne rzeczy na później, „kochamy wciąż za mało i stale za późno”. Wśród tych rozważań odnajdujemy też aluzyjne zdania o perspektywie wiecznej: „żeby widzieć naprawdę zamykają oczy chociaż większym ryzykiem rodzić się niż umrzeć” Te dwa wersety w sposób niezwykle skondensowany mówią o życiu po śmierci, w którym człowiek ma szanse doświadczyć prawdziwego poznania, o nadziei podmiotu (skoro umieranie nie wydaje mu się ryzykowne) oraz o trudach ludzkiego losu. Bardzo interesująca wydaje się dystychiczna strofa trzecie, która zawiera refleksję o pisaniu. Podmiot mówi do jakiegoś „ty”, a jakby do siebie, bo przecież to on jest pisarzem: „Nie pisz o tym zbyt często lecz pisz raz na zawsze a będziesz tak jak delfin łagodny i mocny” Żeby zrozumieć to pouczenie, trzeba by się zastanowić, czym jest pisanie. W twórczości Twardowskiego pisanie na pewno wiąże się z rozważaniem różnych tajemnic, problemów, pojęć oraz z poznaniem. „O tym”, znaczy o potrzebie miłowania innych teraz, już, nie trzeba się rozpisywać. Wystarczy raz to zrozumieć, zapisać i pogodzić się z tym, że ukochani w końcu odejdą. Człowiek kochający jest podobny do jednego z najwspanialszych i najbardziej przyjaznych stworzeń Boskich. strona: - 1 - - 2 -

Umieramy za tych co nie chcą umierać Kochamy bo innym serce wychłodło List przybliża bo inny oddala Nierówni potrzebują siebie Im łatwiej zrozumieć że każdy jest dla wszystkich I odczytywać całość. ks. Jan Twardowski # wiersz # poezja # Twardowski # JanTwardowski # KsJanTwardowski # TwardowskiPoezjaEU Wiersze od początku wywoływały w ks. Janie Twardowskim tyleż zakłopotania, co radości. Nie potrafił ich nie pisać, więc najpierw, jeszcze w szkole, ukrywał tę swoją – jak mawiał – „słabość”, aby nie wytykano go palcami, a po przyjęciu święceń kapłańskich długo zmagał się sam ze sobą, jak pogodzić te dwa powołania. Nie uważał siebie za poetę, ale za księdza, który pisze wydaje się tytuł jego debiutanckiego, jeszcze gimnazjalnego utworu, Skarga, i końcowe wyznanie: „Ach, po co śniłem plany / gdy snów nikt nie rozumie”. Poezja, ten szczególnym rodzaj rozmowy, z samej swojej natury otwarta na drugiego człowieka, często bywa odrzucana jako coś niezrozumiałego czy wymagającego od czytelnika zbyt wiele. Nierzadko się zdarza, że jej twórca czuje się wyobcowany nawet wśród najbliższych. Dlatego młody autor ukazywał siebie jako młodzieńca o „sercu […] cichym jak pacierz”, „we własny cień otulonym”, „na krawędzi życia i snu”.Potrafił wszakże – dodajmy – spojrzeć też z dystansem na własne próby poetyckie, jak choćby w „Poradniku literackim”, który prowadził w międzyszkolnym piśmie „Kuźnia Młodych”. Odpowiadając autorowi zagubionemu w rzeczywistych czy tylko subiektywnie odczuwanych lękach, napisał („KM”1934, nr 10):Kolego-autorze, więcej optymizmu! Optymizm to załamanie się w pryzmacie duszy ludzkiej słońca, twórczej potęgi Bożej, która we wszechbycie zawiera się i objawia – prościej można to powiedzieć w ten sposób: tylko lekarze nie każą się śmiać – bo śmiech to zdrowie, ale uczeń zawsze jest wesoły i zawsze śmieje się, nawet choćby był korepetytorem subiekta w składzie innej wypowiedzi („KM” 1934, nr 15), niejako potwierdzając, że potrafi śmiać się i z siebie, napisał:Kiedy mruczałem pod nosem jeden z ostatnich swoich wierszy, ojciec mój słuchał długo, potem na palcach przeszedł do drugiego pokoju i kładąc palec na ustach rzekł do matki mojej – „Pss, pss, Anielciu kochana, zdaje mi się, że za mało nam było pożyczki narodowej, jeszcze nam syn pierworodny zwariował”.Stosunek do poezji zmieniła – jak całe życie poety – wojna, zwłaszcza Powstanie Warszawskie, które było najważniejszym przeżyciem przed wstąpieniem do seminarium duchownego, a nawet – co ks. Twardowski wielokrotnie podkreślał – zadecydowało o przyjęciu powołania. Wtedy właśnie narodził się przyszły ksiądz i autor zupełnie innych już utworów, które określiły jego dojrzałą – jak to nierzadko bywa – wyprzedziły dojrzewanie i do kapłaństwa, i do twórczości na miarę talentu, jaki otrzymał od Stwórcy. Pojawiły się jednak – o czym już pisałem – nowe wątpliwości: czy można pogodzić dwa powołania, czy raczej oddać siebie całego Chrystusowi i stać się narzędziem w Jego jednym z wczesnych kapłańskich liryków, będących zapisem owych rozterek, czytamy:I Obym nigdy nie układał litaniichoć najpiękniej nie nazywał Boga –bo to wszystko próżność, garść prochu –inna wiedzie ku Niemu droga[…]— Obym nigdy nie układał litanii…Bardzo interesujące w tym kontekście wydają się zwłaszcza mało znane wiersze z drugiej połowy lat czterdziestych, niewłączone do żadnego ze zbiorków poetyckich:[…]Że właśnie taki dzień, że właśnie takie dniezmęczenia w oczach cień, spokoju trochę w śnie –że wiśni pełen sad, że wolna droga w światmaleńki, opuszczony, w Powstaniu obtłuczonyPan Jezus zamyślony powtarza – Rzucisz mnie –— Że właśnie taki dzień…Niedawny student polonistyki i powstaniec nie skorzystał z „wolnej drogi w świat”, lecz z różańcem w ręku – jak napisał w pierwszym opublikowanym pod własnym nazwiskiem, już po wstąpieniu do seminarium duchownego, utworze – zatytułowanym właśnie Różaniec – dał się ogarnąć „całemu żarowi modlitwy późnego powołania”, by wyznać: „Przed własną tajemnicą przyklękam taki mały…”.W wierszu O jednym z pacierzy zapewniał, że zarówno w życiu, jak i twórczości pozostanie na zawsze wierny Chrystusowi:pięknych drukować –na klęczkach będę szeptać Ci jeszczewzbronione słowa— O jednym z pacierzyMusiało wszakże minąć niemało czasu, zanim ks. Twardowski pokonał powracające wątpliwości. Był kapłanem i to powołanie, wprawdzie późniejsze niż twórczość poetycka, uważał za najważniejsze w swoim życiu. Bardzo przeżywał słowa Chrystusa skierowane do najbliższych uczniów, zapisane w Ewangelii według św. Jana: „Nie wyście Mnie wybrali, ale Ja was wybrałem i przeznaczyłem was na to, abyście szli i owoc przynosili, i by owoc wasz trwał – aby wszystko dał wam Ojciec, o cokolwiek Go poprosicie w imię moje” (J 15, 16). Wprawdzie – by odwołać się do słów Jana Pawła II z książki Dar i Tajemnica – i powołanie kapłańskie, i artystyczne są darem Stwórcy, jednak nic nie może się równać z tytułem przyjaciela Chrystusa, a tak właśnie Zbawiciel nazwał swoich uczniów: „Już was nie nazywam sługami, bo sługa nie wie, co czyni pan jego, ale nazwałem was przyjaciółmi, albowiem oznajmiłem wam wszystko, co usłyszałem od Ojca mego” (J 15, 15).Dopiero utwierdziwszy się w przekonaniu, że „wiersze mają swoje posłannictwo, torują na swój sposób drogę Łasce”, ks. Twardowski uznał je za jedną z form posługi duszpasterskiej. Miał, oczywiście, świadomość, że nie do wszystkich dociera ten rodzaj wypowiedzi: „Wiersze […] przemawiają do pewnych tylko ludzi wrażliwych na wiersze. Ci wrażliwi mogą być nieliczni, ale ponieważ są wrażliwi, są bardzo ważni, ważniejsi od licznych niewrażliwych” – tego już nie można wytłumaczyć inaczej, niż sięgając do istoty poezji…Najgłębiej – jak sądzę – ukazał ten problem Karol Wojtyła, który, podobnie jak ks. Jan Twardowski, był przekonany, że tylko język poetycki jest w stanie przeniknąć próg Tajemnicy, wyrazić to, co w inny sposób jest niewyrażalne. Na tej prawdzie, leżącej u źródeł poezji, oparli swoją twórczość wielcy mistycy, ale w języku dyskursywnym wyrazili ją dopiero symboliści, mówiąc, że „poezja to wyrażanie niewyrażalnego”.Jeszcze w poezji Adama Mickiewicza – mam na myśli Drogę nad przepaścią w Czufut-Kale z Sonetów krymskich – znajdujemy znamienne wyznanie:MirzaZnów pacierz, opuść wodze, odwróć na bok lica,Tu jeździec końskim nogom swój rozum powierza:Dzielny koń! Patrz, jak staje, głąb okiem rozmierza,Uklęka, brzeg wiszaru kopytem pochwyca,I zawisnął. – Tam nie patrz! Tam spadła źrenica,Jak w studni Al-Kairu, o dno nie ręką tam nie wskazuj, nie masz u rąk pierza;I myśli tam nie puszczaj, bo myśl jak kotwicaZ łodzi drobnej ciśniona w niezmierność głębiny,Piorunem spadnie, morza do dna nie przewierci,I łódź z sobą przechyli w otchłanie a ja spojrzałem! Przez świata szczelinyTam widziałem – com widział, opowiem – po śmierci,Bo w żyjących języku nie ma na to głosu.— Droga nad przepaścią w Czufut-KalePoeta znakomicie uchwycił tu sytuację człowieka, który sięgnął poza zasłonę rzeczywistości, a choć – powtórzmy – „w języku żyjących” nie znalazł jeszcze „na to głosu”, nie ustawał w wysiłkach, by sięgnąć nieznanego, odkryć iście boską tajemnicę łączenia słów w wielkie metafory, poruszające obrazy przybliżające niepojęte Wojtyła w swojej młodzieńczej twórczości nawiązał do św. Jana od Krzyża, hiszpańskiego mistyka, który jak nikt wcześniej potrafił utrwalić w słowie spotkania człowieczej duszy z Chrystusem. Doświadczenia mistyczne zapisał w czteroczęściowym traktacie: Droga na Górę Karmel, Noc ciemna, Pieśń duchowa, Żywy płomień miłości, poprzedzając każdą z owych części osobnym poematem, jakby na potwierdzenie wyjątkowej roli poezji. Przyszły papież, który poświęcił Doktorowi Nocy rozprawę doktorską Zagadnienie wiary w dziełach św. Jana od Krzyża, podjął próbę wyjaśnienia niezrozumiałego dla wielu zestawienia poezji i traktatu teologicznego, zważywszy na to, że język tych dwu rodzajów wypowiedzi różni się zasadniczo. W opublikowanym wówczas artykule O humanizmie św. Jana od Krzyża („Znak” 1951, nr 27, s. 8) napisał:Poezja niewątpliwie UŁATWIŁA Autorowi wiele w tej dziedzinie, która ani w ramach POTOCZNEGO PROZAICZNEGO JĘZYKA, ani w więzach ściśle NAUKOWEJ TERMINOLOGII nie da się WSPÓŁRZĘDNIE wyrazić. [podkr. – uwagę na wyróżnione słowa. Na pewno wielu, a nawet większość z nas, nie potrafiłoby się zgodzić ze stwierdzeniem, że poezja cokolwiek „ułatwia”, bo tak też nie jest. „Ułatwia” – powtórzmy – jedynie wtedy, kiedy czegoś w inny sposób nie możemy wyrazić. Rezygnacja z tego rodzaju wypowiedzi spowodowałaby, że niemały obszar naszej rzeczywistości, zwłaszcza duchowej, pozostałby nieznany. Dlatego Karol Wojtyła uważał język poetycki za – raz jeszcze podkreślmy – WSPÓŁRZĘDNY z językiem potocznym i tym także nie jest łatwo się zgodzić, zważywszy na specyfikę mowy poetyckiej. Język potoczny i naukowy mają charakter POJĘCIOWY, to znaczy słowo nazywa konkretną rzecz, na przykład gdy mówimy „stół”, wiemy, co kryje się za tą nazwą, podobnie jak „krzesło”, „drzewo”, „książka”, „dziecko”, „człowiek” itd. Nie wszystko jednak można w ten sposób określić. Co kryje się za słowami „miłość”, „przyjaźń”, „wiara”, „ufność”, „Bóg”?Próbując wyrazić z jednej strony coś, co nas nieskończenie przerasta (jak Bóg), a z drugiej najsubtelniejsze uczucia, stany wewnętrzne człowieka, poeci stworzyli jedyny w swoim rodzaju „alfabet”; nie z liter, a osobnych słów, łączonych w niepojęty dla innych sposób, by choć PRZYBLIŻYĆ SIĘ do Tajemnicy. Zdanie: „Lśniła bzu zapachem cisza” łamie wszelkie zasady logiczne, a przecież tworzy jakże pojemny, pełen znaczeń obraz poetycki. Nie zawsze, oczywiście, zestawienia słów przynoszą nowe sensy, bo też nie istnieje jakaś określona zasada owych szczególnych połączeń, które są równie tajemnicze, jak… miłość, zespalająca zupełnie obcych sobie ludzi w doskonałą jedność, że – by sięgnąć do słów z Biblii – stają się jednym ta dostępna jest jedynie artystom obdarzonym przez Stwórcę talentem, którego nie można ani kupić, ani się nauczyć. Jan Paweł II, związany z twórcami – jak wyznał – „doświadczeniami […], które pozostawiły niezatarty ślad w moim życiu”, napisał w słynnym Liście do artystów z 4 kwietnia 1999 roku:Nikt nie potrafi zrozumieć lepiej niż wy, artyści, genialni twórcy piękna, czym był ów pathos, z jakim Bóg u świtu stworzenia przyglądał się dziełu swoich rąk. Nieskończenie wiele razy odblask tamtego doznania pojawiał się w waszych oczach, artyści wszystkich czasów, gdy zdumieni tajemną mocą dźwięków i słów, kolorów i form, podziwialiście dzieła swego talentu, dostrzegając w nich jakby cień owego misterium stworzenia, w którym Bóg, jedyny stwórca wszystkich rzeczy, zechciał niejako dać wam udział. […]Pierwsza stronica Biblii ukazuje nam Boga jako poniekąd pierwowzór każdej osoby, która tworzy jakieś dzieło: w człowieku twórcy znajduje odzwierciedlenie Jego wizerunek Stwórcy. Tę więź ukazuje szczególnie wyraźnie język polski dzięki pokrewieństwu między słowami „stwórca” i „twórca”.Jaka jest różnica między „stwórcą” i „twórcą”? Ten, kto stwarza, daje samo istnienie, wydobywa coś z nicości […] i ten ściśle określony sposób działania jest właściwy wyłącznie Wszechmogącemu. Twórca natomiast wykorzystuje coś, co już istnieje i czemu on nadaje formę i znaczenie. […]W „twórczości artystycznej” człowiek bardziej niż w jakikolwiek inny sposób objawia się jako „obraz Boży” i wypełnia to zadanie […]. Boski Artysta, okazując artyście ludzkiemu łaskawą wyrozumiałość, użycza mu iskry swej transcendentalnej mądrości i powołuje go do udziału w swej stwórczej mocy. […]Dlatego artysta, im lepiej uświadamia sobie swój „dar”, tym bardziej skłonny jest patrzeć na samego siebie i na całe stworzenie oczyma zdolnymi do kontemplacji i do wdzięczności, wznosząc do Boga hymn że od majestatycznego hymnu uwielbienia rozpoczął swoją polską twórczość nasz pierwszy wielki poeta Jan Kochanowski i ta jego pieśń, Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary, do dziś pozostała żywa, rozbrzmiewa we wszystkich jednak ów hymn mógł powstać, autor musiał być przekonany, że jedynie w ten sposób najpełniej wypowie wielkość niepojętego, nieogarnionego Boga, co wiązało się z niebywałym poczuciem mocy twórczej oraz świadomości, że został nią obdarowany przez Niego samego. Jan z Czarnolasu był poetą epoki sprzed wielkiego kryzysu światopoglądowego przełomu szesnastego i siedemnastego stulecia, po którym Europa nigdy już nie powróciła do dawnej jedności, coraz bardziej zatracając swoją duchowość. Człowiek, przekonany o własnych możliwościach i niezmąconej harmonii świata, zbyt wiele – można powiedzieć – przyjął na swoje barki, aż się ugiął, „wątły, niebaczny, rozdwojony w sobie” (Mikołaj Sęp Szarzyński, Sonet III). Niepewność co do własnej kondycji nie pozostała bez wpływu zarówno na myśl filozoficzną, jak i twórczość artystyczną. Nawet spory z Panem Bogiem wynikały raczej z ludzkiej bezradności niż siły. Dlatego sztuka kolejnych epok odchodziła coraz dalej od rzeczywistości sakralnej, w najlepszym razie zamykając się w kręgu tym też kontekście należy widzieć wątpliwości zwłaszcza kapłanów co do uprawianej twórczości. Ks. Jan Twardowski nie był pierwszym z nich, wystarczy przywołać przykład św. Brata Alberta, który jako artysta malarz Adam Chmielowski odniósł niemałe sukcesy, lecz ostatecznie w całości oddał się służbie wśród najbardziej opuszczonych, znajdujących się na marginesie życia społecznego, nierzadko z własnej winy. Podobne dylematy przeżywali Jerzy Liebert i jego ukochana Agnieszka. Autor Wyboru i wielu innych znakomitych wierszy nie potrafił porzucić poezji, jego wybranka zaś poszła inną drogą – wstąpiła do zakonu i resztę życia poświęciła pracy z dziećmi ociemniałymi w Twardowski nie tylko nie odszedł od poezji, ale właśnie w wierszach najpełniej wyraził podziw dla Stwórcy i dzieła stworzonego, określiwszy najpierw swoje widzenie kapłańskiego powołania. W jednym z najpiękniejszych liryków, wspomnianym już O wróblu, czytamy:Nie umiem o kościele pisaćo namiotach modlitwy znad mszy i ołtarzy[…]o oku Opatrznościktóre widzi orzechy trudne do zgryzienia[…]lecz o kimśskrytym w cieniuco nagle od łez lekki gorący jak lipiecodchodzi przemieniony w czułe serce skrzypieci o tobie niesforny wróbluco łaską zdumiony –wpadłeś na zbitą głowędo święconej wody— O wróbluOdrzucił tym samym wszelki schematyzm w posłudze duszpasterskiej, poszukując – można powiedzieć – mniej oficjalnych form wypowiedzi. Zamiast ubolewać nad „orzechami trudnymi do zgryzienia”, potrafił cieszyć się z każdego, kto odchodził od konfesjonału pojednany z Bogiem – powtórzmy – „od łez lekki gorący jak lipiec”, „przemieniony w czułe serce skrzypiec”. Takiego widzenia nie mógł nauczyć się na zajęciach z homiletyki, raczej wynikało to z jego wrażliwości. W słynnym Wyjaśnieniu napisał w:Nie przyszedłem pana nawracaćzresztą wyleciały mi z głowy wszystkie mądre kazania[…]po prostu usiądę przy panui zwierzę swój sekretże ja, ksiądzwierzę Panu Bogu jak dziecko— WyjaśnienieKońcowy fragment nie pozostawia wątpliwości, że Autor nie zaniedbał niczego ze swego powołania, tylko postanowił inaczej je realizować. Nie chcąc naruszyć wolności swego rozmówcy, po prostu „zwierzył” mu „swój sekret”: mimo iż jest księdzem, wierzy „Panu Bogu jak dziecko”. Odwołanie się do wiary dziecka ma swoją wagę. Bodaj wszyscy w tym okresie kochaliśmy Pana Boga miłością – by sięgnąć po cytat z Dzieciństwa wiary – „tak czystą że karmiła Boga”.Charakterystyczny wydaje się dystans księdza-poety do kazań, które są szczególnym elementem duszpasterskiej posługi; można nimi – jak w ogóle słowem – zarówno pozyskać słuchaczy, jak i łatwo ich zniechęcić. Stąd w wielu wczesnych wierszach ks. Twardowski powracał do nich, by przywołać utwór pod tytułem, nomen omen, O kazaniach :O jakże już nie znoszę wszystkich świętych kazań,mądrych, dobrych, podniosłych, pobożnych i słabychKiedy głoszę je, czasem urwałbym w pół zdaniai brewiarz mówił w sadzie, gdzie jabłek powabyInna rzecz – dzieci uczyć, pacierz przypominać,grzesznikom w twarz popatrzeć i nie mówić słowa[…]— O kazaniach„Poznacie ich po ich owocach” (Mt 7, 16) – to zdanie z Ewangelii według św. Mateusza byłoby najbardziej zwięzłym komentarzem do podobnych utworów. Autor, absolwent uniwersyteckiej polonistyki, zapewne miał w pamięci znane powiedzenie z Szekspira i Wyspiańskiego: „słowa, słowa, słowa”, stąd nie chciał, by posługa duszpasterska jedynie do słów się tych najwcześniejszych wierszach nie sposób oddzielić poety od kapłana, czego wymownym przykładem jest to wyznanie:Żeby móc tak nareszcie uprościć,jedną miłość wybrać z wielu miłości,jedną przyjaźń najbardziej prawdziwą,z zim na łyżwach – tę jedną szczęśliwą,z psów kudłatych – najwierniejsze psisko,z prac doktorskich – jasną nade wszystkoTo bliziutko już od tej prostotydo jedynej za Bogiem tęsknoty— Żeby móc tak nareszcie uprościć…To wiersz niejako programowy, wskazujący drogę do szczęśliwego życia blisko Boga, a więc – w przypadku ks. Twardowskiego – do spełnionego kapłaństwa i twórczości poetyckiej, w której najtrudniejszą sztuką jest prostota. Jednym z ulubionych słów ks. Twardowskiego było „ubóstwo”, „ubogi”. Stworzył nawet swoistą etymologię tego słowa: „ubogi” to ktoś, kto nic nie posiada, bo wszystko ma „u Boga”; sam o to właśnie prosił:Daj nam ubóstwo lecz nie wyrzeczenieradość że można mieć niewiele rzeczyi że pieniądze mogą być jak świniei daj nam czystość co nie jest ascezątylko miłością – tak jak życie całei posłuszeństwo co nie jest przymusemale spokojem gwiazd co też nie wiedzączemu nad nami chodzą wciąż po ciemku[…]— Daj namKsiądz, który modlił się, „żeby nie być taką czcigodną osobą / której podają parasol / wysyłają do Rzymu” (Gorętsza od spojrzenia), w twórczości literackiej od „wierszy krzykliwych siebie pewnych” wolał „nieśmiałe i bose”, „przemilczane”, ale „łaski pełne”.Powyższy tekst jest fragmentem książki Waldemara Smaszcza pt. „Serce nie do pary. O księdzu Janie Twardowskim i jego wierszach”:Waldemar Smaszcz„Serce nie do pary. O księdzu Janie Twardowskim i jego wierszach”44,90 zł Przejmujący jest apel autora: „Spieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą”. Myślimy wtedy, czy także my swoim postępowaniem okazujemy bliskim nam ludziom jak bardzo ich kochamy. Dociera do nas jak rzadko w dzisiejszych czasach, tak rządzonych przez pieniądz , ludzie okazują sobie czułość. A później może być już za

Annę Kamieńską poznałem przed wielu laty, w 1955 r. Zaprzyjaźniliśmy się znacznie później, po śmierci jej męża, poety Jana Śpiewaka (zm. 1967 r.). Wcześniej, była to znajomość księdza piszącego wiersze z małżeństwem znanych poetów W połowie lat pięćdziesiątych, gdy jako ksiądz przyjechałem z prowincji do Warszawy, znalazłem w księgarni wybór wierszy mojego ulubionego poety Józefa Czechowicza, w opracowaniu Seweryna Pollaka i Jana Śpiewaka. Ponieważ zainteresowały mnie te wiersze, zadzwoniłem do Śpiewaka, by podziękować za przypomnienie Czechowicza i piękny wstęp. Zaprosił mnie do domu i wtedy poznałem Jana, Annę oraz ich dwóch synków, którzy bawili się w dziecinnych łóżeczkach. Od tego czasu zaczęła się nasza znajomość. Często wzajemnie zapraszaliśmy się. Dużo rozmawialiśmy o literaturze, o wierze. Byłem zdziwiony, gdy okazało się, że uważają się za ludzi niewierzących. Kiedy zamieszkałem u sióstr Wizytek w Warszawie, tam również mnie odwiedzali. Niespodziewanie Jan Śpiewak zachorował na raka. Kilkakrotnie byłem u niego w szpitalu. Zawsze zastawałem tam czuwającą Annę. Pogrążona w cierpieniu, wydawała się nikogo nie dostrzegać. Czasem wracaliśmy razem ze szpitala. Był to z pewnością najtrudniejszy okres w jej życiu. Modliłem się przy Janku, kiedy był już nieprzytomny. Wiem, że dla niego było to ważne. Anna wspomina o tym w swoim „Notatniku”: „Janek leżał na łożu śmierci, już nieprzytomny. Ksiądz Jan Twardowski modlił się przy nim półgłosem. Gdy ksiądz wyszedł, Janek obudził się i powiedział nagle wyraźnie: - Ksiądz się modlił. Jestem szczęśliwy. Teraz, gdy rozpamiętuję ten czas, jego słowa wydają mi się istotne. Było to wyznanie wiary. W przeciwieństwie do mnie, Janek zawsze był naturalnie wierzący. I może czasem tyle tylko trzeba, by wraz z całą męką konania człowiek został zbawiony.” Byłem przy Janie kiedy umierał. Namaszczałem go. To wydarzenie wstrząsnęło Anną do głębi, tak, że nagle inaczej zobaczyła świat. Cierpienie zawładnęło nią do tego stopnia, że szybko zrozumiała, iż musi z nim walczyć. Pamiętam, jak ogarnięta ciemnością przychodziła do kościoła sióstr Wizytek. Potrzebowała rozmowy i właśnie w tym czasie zaprzyjaźniliśmy się. Często jeździliśmy na grób Jana na Powązki. Wędrując od grobu do grobu rozmawialiśmy o wierze, Bogu, fragmentach Pisma Świętego, o liturgii, a także o literaturze. Nigdy nie zabrakło nam tematów. Było w tym coś niezwykłego. Odwiedzaliśmy nie tylko groby bliskich, znajomych czy pisarzy, ale także te zapomniane i opuszczone. W Annie zaczęła budzić się wiara. Byłem świadkiem jej nawrócenia i wzrostu w wierze. Ze wzruszeniem przeczytałem w „Notatniku”: „Już dziesięć lat tak chodzimy wśród grobów. Ksiądz Jan przyniósł na grób Janka pęk bzu. Zdziwiłam się, że jeszcze istnieje bez. My idziemy, odchodzimy, a kwiaty zostają takie same i noszą takie same imiona.” Może nasza przyjaźń przyczyniła się do jej nawrócenia, ale to nie ja ją nawracałem. Ja nie umiem nawracać. Pan Bóg nawraca. „Nawracajcie się” - napisałem taki wiersz. I przed nawróceniem, i po nawróceniu Anna była mądrym człowiekiem. Poszukując Boga, bardzo wiele wymagała od siebie. W swoim „Notatniku” pisała: „Powierzyć się Rozumowi przekraczającemu nasz rozum i Światu przekraczającemu nasz świat. Nie zacieśniać się do naszych ludzkich ograniczeń. Jeśli nie możemy z nich wyjść, to przynajmniej miejmy świadomość ich niewystarczalności (...). Wierzyć to szalony trud, to ciężka praca. Nigdy tego nie rozumiałam tak, jak dzisiaj”. Ta przemiana, dogłębna i wszechstronna, nie mogła ominąć jej twórczości. Słowa służyły już nie tylko zapisywaniu dzień po dniu cierpienia, ale i były próbą pokonywania rozpaczy. Anna inaczej teraz pojmowała zadania sztuki. Nie pragnęła powiększyć swojego dorobku o nowe wiersze. Wiedziała bowiem, że żaden wiersz nie jest w stanie oddać prawdy ludzkich doświadczeń. Sięgała jednak po pióro, by nazwać swój niepokój i wyrazić z trudem odnajdywaną nadzieję. Każde wypowiedziane słowo miało swoją wagę, zawierał się w nim ogromny trud człowieka poszukującego sensu. Coraz ważniejszy w życiu Anny stawał się Bóg. W swoich wierszach dawała świadectwo nawrócenia i przedzierała się przez ciemność ku światłu. Jej najważniejszą lekturą w tym przełomowym okresie stało się Pismo Święte. Było ono także najczęstszym tematem naszych rozmów. Podziwiałem głęboki i dociekliwy umysł Anny. Razem czytaliśmy i tłumaczyliśmy Ewangelię. To się rzadko zdarza, by czytać z kobietą Ewangelię. Anna była człowiekiem niezwykle wrażliwym na potrzeby ludzkie. Była dobrą i czułą matką. Dbała o to, żeby „wydobyć na powierzchnię” zapomnianych poetów. Ożywiała pamięć o umarłych. Była niezwykłą i świętą kobietą. Mogę powiedzieć - taki murowany człowiek, a jakże subtelny w przyjaźni. Takich ludzi już nie ma. Popularną poetką stała się dopiero pod koniec życia. Kiedy organizowano Tygodnie Kultury Chrześcijańskiej w Warszawie, ona i ja zawsze braliśmy w nich udział. Pod koniec życia często zapraszano ją na spotkania w różnych kościołach. Teraz już nieboszczka, tylko, że straciła popularność. Tak się dzieje po śmierci... Człowiek umiera dwa razy. Raz, kiedy umiera naturalnie, a drugi raz, gdy umierają jego przyjaciele. Ale są takie chwile, że nagle odżywa o nich pamięć. Norwid po śmierci ożył, Przesmycki go odkrył. I po latach czyśćca poszedł do nieba. Nigdy nie czułem się mistrzem Anny. Po śmierci męża była bardzo dojrzała, bo każda śmierć bliskiej osoby jest progiem do dojrzałości. Potrzebowała jednak przyjaźni księdza, który często mówi o śmierci. W naszych relacjach istniała współpraca: Pan Bóg dawał Annie dojrzałość, a ja odgrywałem jakąś tam rolę towarzysząc jej w tej drodze. Anna Kamieńska była dla mnie darem od Pana Boga. Uważam, że nie ma spotkań przypadkowych. Bóg stawia człowiekowi na drodze przyjaciela i dopiero po pewnym czasie orientujemy się, co nam chciał przez niego powiedzieć. Poświęciłem Annie wiersz „Śpieszmy się”. Teraz jest najbardziej popularny, przydaje się na wesele, ślub i na pogrzeb. Słowa „Śpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą” stały się niezmiernie popularnym aforyzmem. Niedawno usłyszałem je w zakrystii, dokąd przyszła młoda dziewczyna i powiedziała: - Proszę o ślub. Jak najszybciej. Spojrzałem na nią podejrzliwie i zapytałem: - Skąd ten pośpiech? - Słyszał ksiądz to powiedzenie: „Śpieszmy się...”? Spieszę się, żeby mi nie uciekł... Krążą legendy, że wiersz ten napisałem po śmierci Anny. To nieprawda, pisałem go kilka lat wcześniej. Napisała nawet odpowiedź na ten wiersz. Prowadziliśmy czasem dialog wierszami. Pewnego dnia niespodziewanie zachorowała na serce. Poszła do szpitala. Dostała świetny wynik, który pozwolił jej wrócić do domu. Trzymała w ręku świadectwo lekarskie i z tym świadectwem umarła: „Spieszyłam się a nie zdążyłam, kochać...” - oto jest odpowiedź Anny na mój wiersz. Miłość może być niewzajemna, taka nieszczęśliwa. Przyjaźń jest zawsze wzajemna, bo inaczej nie ma przyjaźni. Przyjaźń z Anną Kamieńską była dla mnie niezwykłą przyjaźnią. To była przyjaźń nadprzyrodzona. Jedyna i najważniejsza przyjaźń w moim życiu, taka szlachetna, duchowa. opr. ab/ab

Najobszerniejsza dotąd edycja wierszy ks. Jana Twardowskiego z lat 1937- 2000, w tym również niepub­likowanych. Autor staje się ducho­wym przewodnikiem po Bożych tajemnicach, także po tej największej: "Czym jest miłość?" Zwraca uwagę na relacje - człowiek szuka człowieka, człowiek szuka Boga, ale i Bóg ­Miłość szuka człowieka.

Ksiądz Jan Twardowski to najbardziej znany i najbardziej uwielbiany współczesny polski poeta. Jednym z jego najbardziej znanych tomików wierszy jest „Tylko miłość się liczy.” Co to za wydawnictwo? Jakie wiersze Twardowskiego znaleźć można w książce „Tylko miłość się liczy”? Wiersze ks. Jana Twardowskiego Bogaty wybór wierszy Twardowskiego znaleźć można w księgarni internetowej Święty Wojciech. Przykładem może być wspomniany powyżej tomik „Tylko miłość się liczy.” Ta książka Twardowskiego o miłości była nominowana do „Bestsellerów Empiku” w latach 2013 i 2014 w kategorii „Poezja.” To niezwykle ciepła i mądra lektura na temat tego, jak dawać i przyjmować miłość. Poezja Twardowskiego odpowiada na pytania, takie jak: „Czym jest miłość”, „Skąd wiem, że Bóg mnie kocha? czy „Co w miłości jest najważniejsze?” Na uwagę zasługuje tutaj również piękna szata graficzna. To jednak nie jedyne wiersze Twardowskiego dostępne w asortymencie księgarni internetowej Święty Wojciech. Znaleźć można tutaj również rozmaite wiersze Twardowskiego dla dzieci, takie jak chociażby „Od ucha do ucha, czyli o uśmiechu i radości.” Książka ta odpowiada na wiele pytań związanych z radością, jak „Jak namówić smutną osobę, by się uśmiechnęła” czy „Czy do niemiłych ludzi trzeba się uśmiechać?” Dostępna jest ona w ozdobnej obwolucie komunijnej. Ks. Jan Twardowski Jaka jest biografia ks. Jana Twardowskiego? Urodził się on 1 czerwca 1915 roku w Warszawie. Był absolwentem polonistyki na Uniwersytecie Warszawskim i żołnierzem Armii Krajowej. W 1947 Twardowski ukończył seminarium duchowne i został księdzem. Twórczość ks. Jana Twardowskiego obejmuje zbiory poezji, takie jak: „Wiesze”, „Znak ufności”, „Zeszyt w kratkę. Rozmowy z dziećmi i nie tylko z dziećmi”, „Nie przyszedłem Pana nawracać. Wiersze 1939 — 85”, „Niecodziennik” czy „Nie martw się.” W swoich wierszach Twardowski opowiadał o Bogu, ludziach, przyrodzie oraz pochwale stworzenia. Bardzo często miały one charakter modlitwy. Dzieła Twardowskiego otrzymały szereg wyróżnień i były tłumaczone na wiele języków obcych. Jakie ciekawostki na temat ks. Jana Twardowskiego warto znać? Był on człowiekiem z ogromnym poczuciem humoru. Garść zabawnych anegdotek z życia księdza znaleźć można w książce „Niecodziennik.” Twardowski nosił pseudonim Ksiądz Jan od Biedronki. To właśnie on jest autorem, kultowego już, cytatu „Spieszmy się kochać ludzi — tak szybko odchodzą.” Podobne wpisy: ^{Trzeba umieć kochać a ona potrafiła. Mamo proszę pokaż jak ty to zrobiłaś. Dalej tłumacz dziecku co to znaczy kochać. [Chorus] Opowie kiedyś ci jak poznał waszą matkę. Miała włosy} Wiara, jest dla mnie bardzo ważna, kiedy ona jest we mnie wszystko inne jest na swoim miejscu. Nawet kiedy jest źle, z NIM jest łatwiej, odnaleźć siebie, odnaleźć drugiego, znaleźć sens danej sytuacji i podnieść ciężar. Wiara w Boga, w lepszy świat, w to, że każdy z nas ma swoją misję tu na ziemi, że żyjemy po coś ale również wiara w ludzi, mimo czasów i wielu zawodów nieufna ale nadal tak silna. Nie jestem w tym trwaniu idealna, nie zawsze pamiętam, nie zawsze jest tak jak bym chciała. Czasem oddalam się niebezpiecznie, zdarza się. Co z wiary chciałabym przekazać od siebie dzieciom? To co najpiękniejsze, ufność, siłę, potęgę, znaczenie dialogu z Bogiem, dostrzeganie go w każdym cm sześciennym naszego codziennego życia. W obecnych czasach kiedy jesteśmy zabiegani a pęd i stres przejmuje kontrolę tak ciężko o tym pamiętać, a przecież jutra może nie być... Chcę, aby moje dzieci rozumiały wiarę i religię wewnętrznie, w sobie, duchowo, nie wkraczając na tym etapie zanadto w rytuały i "sztywne reguły". Jeżeli odnajdą GO w sobie, zrozumieją i odkryją poczują tą moc i przyjmą bezwzględnie z czysto dziecięcą otwartością i bezinteresownością tego jestem pewna, że WIARA rozgości się w ich serduszkach na długo i nie tak łatwo będzie ją stamtąd wykorzenić. Książki Wydawnictwa Święty Wojciech, które Wam dziś chciałabym pokazać, to teksty ks. Jana Twardowskiego zebrane i rozdzielone tak aby tworzyły spójną całość w wybranym temacie. Dzisiejsze lektury są bardzo wciągające i przybliżają dzieci oraz nas dorosłych do Boga. Nie tego abstrakcyjnego i odległego tylko tego kochającego, chcącego dać nam to co najlepsze i to co najpiękniejsze, tego wspaniałego tatusia z nieba. Takiego Boga z back stage, takiego którego można pokochać i z którym się chce zaprzyjaźnić. Ksiądz Twardowski napisał moc treści kierowanych ku dzieciom małym i tym tak bardzo dużym "że aż siwym". Ja zdecydowanie czerpię z tej lektury pełnymi garściami i nie mam dość, nawet kiedy dzieci usną w połowie opowiadania, czytam dalej bo nie umiem przestać. Znajdziecie tu treści dłuższe i krótsze, lekkie jak piórko i takie które przyniosą zadumę i Was samych skłonią do wejrzenia w głąb siebie, do refleksji. Lektura jest wspaniałym podkładem do prowadzenia dalszych rozmów z dziećmi. Jeżeli chcecie pokazać maluchom wiarę w życiu, w codzienności, w rzeczach zwykłych, bliskich i takich tu i teraz musicie mieć te książki. Jeśli szukacie książek o empatii, o szacunku do otaczającego świata, o miłosierdziu - nasyconych po czubeczek każdej kartki pozytywną energią i mądrym przekazem niesamowitej osobowości jak był Ksiądz Twardowski - to nie zastanawiajcie się ani chwili. Opowiadania wypełnione są od pierwszej do ostatniej stronicy przemyśleniami i okruszynami dobra, miłości i serdeczności. Dużo tu słów i pytań które trafiają w samo sedno i krok po kroku doprowadzają nas do prawdy a to wszystko z optymizmem i niezwykłym poczuciem humoru. Po przeczytaniu tych publikacji bardzo mi żal, że nigdy nie mogłam wysłuchać na żywo i spotkać tak wspaniałego człowieka. ,,Rodzina to grupa najbliższych sobie ludzi, którzy się kochają, żyją pod jednym dachem, razem jedzą śniadania, obiady, kolacje. Ktoś powiedział, że kochać-to znaczy tylko radować się, skakać, rzucać się komuś na szyję, kochać-to nigdy nie płakać, kochać-to być zawsze pobłażliwym, dobrym, łagodnym, kochać-to nigdy się nie kłócić. Tymczasem można kochać i smucić się, można kochać i płakać, można kochać i być surowym, można kochać i czasem się kłócić." Ta książka to hołd miłości. Miłości nie tylko tej lekkiej i przyjemnej ale także tej trudnej, złożonej. Miłości we wszystkich jej obliczach i odcieniach. Na temat miłości napisano dziesiątki książek, tekstów, wierszy, poematów i pieśni. Na temat miłości można zadać setki, tysiące a nawet miliony pytań. Co to jest miłość? I dlaczego jest taka ważna, może najważniejsza? Dlaczego Pan Bóg stworzył rodzinę? Kiedy miłość jest naprawdę, a kiedy na niby? Jak się przekonać, czy umiem kochać? Co to znaczy: kochać bliźniego, albo kochać się wzajemnie? Jak kochać Pana Boga i jak On kocha nas? Szukając odpowiedzi, ks. Twardowski podkreślał, że najważniejsze, by we wszystkim kierować się zasadą, której uczy Ewangelia: nie oko za oko, nie ząb za ząb, lecz serce za serce. Teksty pochodzą z lat 1915-2006, niektóre już były publikowane w innych książkach autora, ale dwadzieścia trzy teksty są nowe i pochodzą z homilii dla dzieci wygłoszonych przez Twardowskiego w kościele pw. Świętego Józefa Oblubieńca w Warszawie w latach 1964-2001. Mamy tu prawdziwe bogactwo literackie są dłuższe historie i króciutkie opowiastki, proza ale i wiersze a nawet rymowanki i wyliczanki. To zbiór niezwykłych treści, pięknie wydanych i zilustrowanych. Doskonała książka na prezent dla każdego. Serce to niezwykła skarbnica miłości, przyjaźni dobroci oraz pamięci. Mieści tak wiele uczuć i to tak rozmaitych. Każdy z nas kocha i w dodatku na wiele sposobów. Inaczej kochamy rodziców a inaczej dzieci, inaczej zwierzęta a inaczej przyjaciół, jeszcze inaczej rzeczy a zupełnie inaczej samego Boga. Ksiądz pokazuje nam znaczenie miłości i podpowiada jak ja okazywać. Czasem pomimo trudów, kłopotów a nawet nieszczęść. To również książka o miłości do siebie, rozumianej jako szacunek do własnej osoby. To lektura o szacunku, akceptacji, wyborach, rodzinie, małżeństwie oraz wierze. Książka wyjątkowa. Lektura napisana i stworzona w podobny sposób jak powyższa publikacja. Tym razem z ks. Janem Twardowskim będziemy odkrywać: Co to jest rodzina? Czy pies też do niej należy? Czy można kochać i smucić się? Czy można kochać i być surowym? Czy można kochać i czasem się kłócić? Kim jest mamusia? Czy pochwaliłeś kiedyś swoją mamusię? Czy wiesz, że mamusia ma cudowne oczy? Pomyśl, jaki jesteś wobec swojego tatusia? Czy myślisz o nim? Czy modlisz się za niego? Czy babcia jest królową? Kiedy dom rodzinny jest miłością? Te i wiele innych pytań, zostanie tu postawionych a odpowiedzi na nie będą tym pełniejsze, że rodzina to jeden z ulubionych tematów autora. Książka ukazała się z okazji 120-lecia Wydawnictwa Świętego Wojciecha. Antologia zawiera teksty pochodzące z książek księdza dla dzieci oraz pierwodruki, których źródłem są homilie dla dzieci wygłaszane w kościele pw. Świętego Józefa Oblubieńca Warszawie. Wiersze i teksty pokazują istotę rodziny, jej znaczenie, powody dla których jest ona silną podstawą dla każdego z nas. To tu kształtuje się młody człowiek, tu się uczy wartości, tu czerpie miłość i szacunek do drugiego, tu wreszcie jest wychowywany i odkrywa co dobre a co złe. Każda rodzina jest inna, podobnie jak każdy z nas. A nawet każdy z nas choć taki sam i kocha tak samo to bywa rożny w różnych sytuacjach. Autor ukazuje jak ważny w rodzinie jest każdy z jej członków mamusia, tatuś, babcia, dziadek, dzieci i wszyscy inni. Książka też dotyka trudnego tematu, śmierci bliskich. Trudnego ale takiego za razem, którego nie wolno ominąć. Bo prędzej czy później dotyczył będzie każdego a dzieci też maja prawo wiedzieć, rozumieć, Twardowski nie budząc leku opisuje to wszystko co śmierć ze sobą niesie. Samotność, tęsknotę i czekaniu na ponowne spotkanie. Jest też cały rozdział poświęcony przeżywaniu w rodzinie różnych świąt jak Boże Narodzenie i Wielkanoc, nie zapominając o najważniejszych w życiu każdego chrześcijanina sakramentach chrzcie, pierwszej komunii świętej czy ślubie. Autor podkreśla też wagę małżeństwa i pokazuje różne modele rodziny. Bardzo potrzebna w każdej rodzinie Bogiem silnej publikacja. Tym razem książka zabierze nas,w niezwykła podróż po całym roku, spędzimy z ks. Twardowskim 12 miesięcy, od stycznia aż po grudzień. Książka pomoże nam lepiej zrozumieć rozmaite święta, okazje i rocznice jakie obchodzimy w przeciągu roku. Pomoże nam też się na nie lepiej przygotować, zwłaszcza w wymiarze duchowym. To z kolei pozwoli nam je głębiej i pełniej przeżyć, nie skupiając się tylko powierzchownie na tym co zewnętrzne ale dochodząc do sedna i meritum każdej uroczystości. Prawda jest taka, że czasem w pędzie życia zapominamy o tym i to co najważniejsze nam przecieka między palcami. Cześć tekstów dobrze zapewne już znacie, lecz część jest tu publikowana po raz pierwszy. Jednak wszystkie są pięknie poukładane i posegregowane odnosząc się do konkretnego czasu na przestrzeni roku. Teksty uczą wrażliwości i dobroci stanowiąc serdeczną i życzliwą lekcje dla każdego, małego czy dużego. Tak aby młody czy stary potrafił dopiąć wszystko na ostatni guzik. Dla przykładu przedstawię miesiąc styczeń w którym odnajdziemy takie okazje i święta jak: 1 stycznia. Nowy Rok, Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Mari, Światowy Dzień Modlitwy o Pokój 6 stycznia. Objawienie Pańskie (Trzech Króli) Niedziela Chrztu Pańskiego 18 stycznia. Rocznica śmierci ks. Jana Twardowskiego (2006) Tydzień powszechnej Modlitwy o Jedność Chrześcijan 21 stycznia. Dzień Babci 22 stycznia. Dzień Dziadka Ferie zimowe Publikacja zawiera aż 120 tekstów, w tym 51 dotąd nie publikowanych. Książka zawiera Nihil Obstat i Imprimatur. Doskonały przewodnik. Jestem pewna że takie publikacje same siebie reklamują najlepiej, nie trzeba ich polecać ani zachęcać do ich kupowania. Ja musiałam je mieć w domu a na oku mam kolejne dwa tytuły. Książki bezcenne i jedyne w swoim rodzaju, ze względu na zawartość i wartość a przy okazji cudownie wydane i zilustrowane, czego można chcieć więcej? Niczego, teraz tylko wystarczy siąść i czytać, czytać czytać :)

"Kochać - oto Dobro, być kochanym - zaledwie szczęście."Lew Tołstoj. Sztuką jest kierować okręt przez oceanu otchłanie. Sztuką - jazda na rydwanie. Sztuką jest też miłowanie Owidiusz. "Tak więc trwają wiara, nadzieja, miłość - te trzy: z nich zaś największa jest miłość." Św. Paweł. Te i inne cytaty znajdziesz na tej

^{Co to jest miłość? I dlaczego jest taka ważna, może najważniejsza? Dlaczego Pan Bóg stworzył rodzinę? Kiedy miłość jest naprawdę, a kiedy na niby? Jak się przekonać, czy umiem kochać? Co to znaczy: kochać bliźniego, albo kochać się wzajemnie? Jak kochać Pana Boga i jak On kocha nas? Wiele jest rodzajów miłości. Wiele pytań o miłość można postawić. Stawiał je również sobie, swoim czytelnikom i swoim słuchaczom Ksiądz Twardowski. Szukając odpowiedzi, podkreślał, że najważniejsze, by we wszystkim kierować się zasadą, której uczy Ewangelia: nie oko za oko, nie ząb za ząb, lecz serce za serce.}

Wiele jest rodzajów miłości. Wiele pytań o miłość można postawić. Stawiał je również – sobie, swoim czytelnikom i swoim słuchaczom – Ksiądz Twardowski. Szukając odpowiedzi, podkreślał, że najważniejsze, by we wszystkim kierować się zasadą, której uczy Ewangelia: nie oko za oko, nie ząb za ząb, lecz serce za serce

Autorem opracowania jest: Paulina Słoma. Poezja, którą tworzył ksiądz Jan Twardowski, charakteryzuje się pogodnym przedstawieniem poczucia głębokiej religijności. Jego wiersze są pogodne, przepełnione humorem i ciepłem. Jeden z najpopularniejszych utworów Jana Twardowskiego „Śpieszmy się kochać ludzi”, mieści w sobie wszystkie te treściŚpieszmy się - analiza utworuŚpieszmy się - interpretacja wiersza Wiersz składa się z czterech strof o nieregularnej budowie – pierwsza liczy siedem wersów, druga dziewięć, trzecia zaledwie dwa wersy, a ostatnia cztery. Utwór nie posiada rymów, zawiera jednak widoczną średniówkę po siódmej sylabie. Całość spisana jest trzynastozgłoskowcem. W warstwie stylistycznej utworu odnaleźć można epitety i porównania („to, co nieważne jak krowa się wlecze”, „jak drozd milkną w lipcu”). Wiele z wersów nosi w sobie ślady paradoksu („pewność niepewna”). Poezja Jana Twardowskiego należy do tego typu twórczości, z której wiele wersów przeniknęło do języka potocznego i zaczęło spełniać formę aforyzmów. Aforyzm jest to zwięzła myśl, która mimo swojej prostej formy posiada bardzo bogate przesłanie. Jest najczęściej jednozdaniowa, ale w jej treści mieści się przekaz o dużej wartości egzystencjalnej lub moralnej. W przypadku wiersza Jana Twardowskiego aforyzmem takim jest „śpieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą”. Utwór jest wierszem elegijnym, liryką inwokacyjną. Podmiot liryczny przekazuje pewne prawdy o świecie w imieniu wszystkich ludzi „śpieszmy się” – w tej formie w sposób bezpośredni zwraca się do adresata („nie bądź pewny”). Zmniejszony jest więc dystans pomiędzy nadawcą i odbiorcą, dzięki temu cały utwór pozbawiony jest patosu. Śpieszmy się - interpretacja wiersza Każda myśl, którą stara się przekazać podmiot liryczny, rozdzielona jest na kilka wersów – dzięki temu najważniejszego przesłania utworu można poszukiwać nie w zakończeniu lub początku, a poszczególnych fragmentach wiersza. Śpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą zostaną po nich buty i telefon głuchy Pierwsze dwa wersy są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych fragmentów we współczesnej poezji. Za sprawą równoczesnej prostoty i głębi przekazu fraza zakorzeniła się w świadomości odbiorców i jest przez nich często stosowana w sytuacjach codziennych. Wersy – w naturalny sposób – traktują o przemijaniu. Człowiek nie może spodziewać się śmierci, jej nadejście bardzo często jest nagłe. Fakt ten obrazuje drugi wers – po osobie zmarłej pozostać może głuchy telefon (a zatem nie będzie odbierała telefonów, nie będzie można się z nią skontaktować) oraz buty, już nieużywane. Kolejne dwa wersy również odnoszą się do przemijania i czasu: tylko to co nieważne jak krowa się wlecze najważniejsze tak prędkie że nagle się staje Podmiot liryczny informuje, że wszystkie rzeczy nieistotne dla człowieka często są rozciągnięte w czasie – porównuje je do wolnego kroku krowy – najważniejsze natomiast, jak życie, postępują bardzo szybko. Nagły upływ czasu wiąże się z pustką po niespodziewanym odejściu bliskiej osoby. Szereg skojarzeń, jakimi posłużyła się osoba mówiąca w wierszu, ukazuje jej charakter: potem cisza normalna więc całkiem nieznośna jak czystość urodzona najprościej z rozpaczy kiedy myślimy o kimś zostając bez niego. Wersy te mówią o żalu, poczuciu pustki po stracie i stopniowym uświadamianiu sobie braku drugiego człowieka. Cisza, która w innych warunkach traktowana mogłaby być jako coś normalnego, w takich momentach staje się trudna i męcząca. W trzeciej strofie podmiot liryczny po raz kolejny odnosi się do braku pewności o momencie śmierci i przestrzega, by pamiętać o jej niespodziewanym nadejściu: Nie bądź pewny że czas masz bo pewność niepewna Śmierć człowieka porównuje do milknącego drozda, dźwięku lub ukłonu oddanego bez przekonania. Nie snuje zatem wizji pełnych smutku – zwraca jedynie uwagę na niespodziewany wymiar śmierci. Podmiot liryczny zwraca również uwagę, że przez to, że człowiek w codziennej egzystencji nie myśli o śmierci, bardzo często zostaje przez nią zaskoczony nim zdąży zbliżyć się do innego człowieka. Wówczas uświadamia sobie, że zwlekanie doprowadzić może do tego, że na pojednanie zabraknie czasu: kochamy wciąż za mało i stale za późno Za sprawą tych zabiegów utwór, choć traktujący o śmierci, zamienia się w wiersz o miłości do ludzi. Charakterystyczną cechą twórczości Twardowskiego jest przekazywanie ważnych prawd w sposób pełen empatii i ciepła. Wiersz nie jest utrzymany w nastroju posępnym czy smutnym – bije z niego pogodna nostalgia. Śpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą i ci co nie odchodzą nie zawsze powrócą i nigdy nie wiadomo mówiąc o miłości czy pierwsza jest ostatnia czy ostatnia pierwsza. Pierwszy wers ostatniej strofy jest powtórzeniem strofy pierwszej. Główne przesłanie utworu wybrzmiewa dzięki temu zabiegowi podwójnie. Miłość i poczucie życzliwości do świata i innych ludzi nakazuje podmiotowi lirycznemu jeszcze raz zwrócić uwagę na to, że wzajemna serdeczność jest bardzo istotna. Człowiek uświadamia sobie ten fakt dopiero, gdy już zabraknie mu czasu – dla osoby mówiącej w utworze ważne jest, by świadomość tych prawd towarzyszyła ludziom przez całe życie. Czytaj dalej: Nie rozdzielaj interpretacja Ostatnia aktualizacja: 2020-11-19 12:44:46 Cierpienie, przemijanie, odejście. Godzimy się na nie z trudem, ponieważ ich nie rozumiemy. Ksiądz Jan Twardowski pokazuje, że wprawdzie doświadczenia te są niezrozumiałe, nie są jednak wymierzone przeciwko nam. Cierpienie rozumiał jako zadanie do wykonania. Przemijanie i starość – jako okazje ożywienia świadomości dziecka Bożego. Więcej wierszy na temat: Miłość « poprzedni następny » Kocham Cię, gdy patrzysz na mnie z pogardą kocham, choć wtedy myślę, że nie warto... Kocham Cię, gdy mnie okłamujesz i z wyrachowaniem cos po cichu knujesz Kocham Cię, kiedy mnie zwodzisz mówisz "nie mam czasu" i poprostu odchodzisz Kocham Cię, gdy na SMS-a nie odpisujesz pewnie Ci sie nie chce i mnie ignorujesz Kocham Cie, gdy się ze mnie nabijasz gdy razem z kimś u mnie sobie nawywijasz Kocham Cię, gdy nie chce Ci się mnie odwiedzić mam nadzieję, że wtedy tylko bredzisz Kocham Cię, gdyrobisz coś wbrew mojej woli KOCHAM CIĘ choć to w tych chwilach boli.... WIDZISZ?! KOCHAM CIĘ ZAWSZE!!!:* Dodano: 2007-01-07 21:20:58 Ten wiersz przeczytano 389 razy Oddanych głosów: 4 Aby zagłosować zaloguj się w serwisie « poprzedni następny » Dodaj swój wiersz Wiersze znanych Adam Mickiewicz Franciszek Karpiński Juliusz Słowacki Wisława Szymborska Leopold Staff Konstanty Ildefons Gałczyński Adam Asnyk Krzysztof Kamil Baczyński Halina Poświatowska Jan Lechoń Tadeusz Borowski Jan Brzechwa Czesław Miłosz Kazimierz Przerwa-Tetmajer więcej » Autorzy na topie kazap Ola Bella Jagódka anna AMOR1988 marcepani więcej » QMWr98.